Najważniejsze
- Najczęstszymi alergenami pokarmowymi u psów według przeglądów dermatologicznych są wołowina (ok. 34% przypadków), nabiał (17%), kurczak (15%) i pszenica (13%), a rzadziej soja (6%) i jagnięcina (5%).
- Komercyjne testy z krwi, śliny lub sierści na alergię pokarmową u psów nie mają wartości diagnostycznej — dają wysoki odsetek wyników fałszywie dodatnich i nie odróżniają psa zdrowego od chorego.
- Jedyną naukowo potwierdzoną metodą zdiagnozowania alergii pokarmowej jest rygorystyczna, trwająca minimum 8 tygodni dieta eliminacyjna oparta na hydrolizacie białkowym lub jednym nieznanym dotąd źródle białka, zakończona próbą prowokacyjną.
- Alergia (pokarmowa lub atopowa) jest najczęstszą pierwotną przyczyną nawracającego zapalenia uszu (otitis externa) u psów — u części psów uszy są jedynym miejscem na ciele wykazującym odczyn alergiczny.
Alergia pokarmowa u psa (AFR): co naprawdę uczula najczęściej i dlaczego testy z krwi nie działają
Niepożądana reakcja pokarmowa o podłożu immunologicznym (alergia pokarmowa) to nadmierna odpowiedź układu odpornościowego (zależna od przeciwciał IgE lub limfocytów T) na glikoproteiny zawarte w pożywieniu o masie cząsteczkowej zazwyczaj powyżej 10–15 kilodaltonów (kDa). Wbrew reklamom karm bezzbożowych (grain-free) zboża rzadko są głównym winowajcą. Zbiorcze analizy światowej literatury dermatologicznej (m.in. badania Muellera i Olivry'ego) pokazują, że psy uczulają się na te białka, z którymi miały w życiu najczęstszy kontakt: na pierwszym miejscu znajduje się wołowina (34% psów z AFR), na drugim produkty mleczne i nabiał (17%), na trzecim mięso kurczaka (15%), a dopiero dalej pszenica (13%), soja (6%) oraz dawniej uznawana za „hipoalergiczną” jagnięcina (5%).
Objawy alergii pokarmowej mogą pojawić się u psa w każdym wieku — zarówno u 5-miesięcznego szczeniaka, jak i u 10-letniego psa, który od lat jadł tę samą karmę. Oprócz całorocznego świądu skóry (obejmującego często uszy, pysk, łapy, pachy, pachwiny oraz okolicę okołoodbytową) u części psów z alergią pokarmową występują współistniejące objawy żołądkowo-jelitowe: oddawanie kału częściej niż 3 razy dziennie, miękki kał ze śluzem, głośne przelewania w brzuchu (borborygmi), wzdęcia i okresowe wymioty.
Jednym z najczęstszych błędów diagnostycznych jest zlecanie na samym początku badań serologicznych z krwi (oznaczenia swoistych IgE i IgG przeciwko składnikom pokarmowym) lub testów z sierści. Światowe autorytety dermatologii weterynaryjnej (ICADA — International Committee on Allergic Diseases of Animals) jednoznacznie wskazują, że testy z krwi na alergeny pokarmowe cechują się niską powtarzalnością i dają wyniki fałszywie dodatnie nawet u zupełnie zdrowych psów oraz w próbkach kontrolnych. Testy z krwi (oraz testy śródskórne) służą wyłącznie do identyfikacji alergenów środowiskowych (roztoczy, pyłków traw, drzew i chwastów) u psów z już rozpoznanym atopowym zapaleniem skóry w celu dobrania odczulania.
Jak prawidłowo przeprowadzić 8-tygodniową dietę eliminacyjną i próbę prowokacyjną
Złotym i jedynym wiarygodnym standardem rozpoznania alergii pokarmowej jest dieta eliminacyjna prowadzona nieprzerwanie przez 8 tygodni (u ponad 90% psów z AFR pełna remisja świądu następuje właśnie po 6–8 tygodniach, natomiast u zaledwie połowy poprawa widoczna jest już po 3–4 tygodniach). Dieta eliminacyjna może opierać się na dwóch rozwiązaniach. Pierwszym jest specjalistyczna weterynaryjna karma z białkiem głęboko hydrolizowanym (lub oparta na czystych aminokwasach — dieta elementarna), w której łańcuchy białkowe zostały enzymatycznie pocięte na peptydy o masie poniżej 3–10 kDa, zbyt małe, by połączyć dwa receptory IgE na powierzchni komórki tucznej i wywołać wyrzut histaminy. Drugim rozwiązaniem jest dieta z całkowicie nowym, nigdy wcześniej niepodawanym psu źródłem jednego białka i jednego węglowodanu (np. konina, kangur, królik, dziczyzna lub białko owadów Hermetia illucens z batatem lub ziemniakiem), przygotowywana w domu według receptury zbilansowanej przez dietetyka lub w formie certyfikowanej karmy weterynaryjnej (uwaga: zwykłe karmy bytowe ze sklepu zoologicznego z napisem „monoproteinowa” często zawierają śladowe zanieczyszczenia z linii produkcyjnej innymi gatunkami mięsa).
Przez pełne 8 tygodni obowiązuje absolutny rygor stuprocentowej czystości diety. Jedno małe ciasteczko ze stołu, kawałek żółtego sera użyty do podania tabletki, gryzak ze skóry wołowej, smaczek treningowy innego gatunku mięsa, a nawet smakowa tabletka na odrobaczanie lub kleszcze zawierająca aromaty wątróbki wieprzowej bądź drobiowej potrafią wywołać nawrót świądu trwający kilkanaście dni i przekreślić kilka tygodni wyrzeczeń.
Jeżeli po 8 tygodniach świąd ustąpił lub wyraźnie się zmniejszył, nie oznacza to jeszcze końca diagnostyki (poprawa mogła bowiem wynikać np. z jednoczesnego wyleczenia nadkażenia bakteryjnego skóry lub końca sezonu pylenia traw). Potwierdzeniem alergii pokarmowej jest dopiero próba prowokacyjna: powrót do wcześniejszej karmy lub podawanie pojedynczych podejrzanych składników (np. czystego gotowanego kurczaka, potem wołowiny, potem twarogu) przez 7–14 dni. Nawrót drapania się w ciągu kilku godzin do maksymalnie 10–14 dni od prowokacji ostatecznie potwierdza diagnozę i pozwala stworzyć listę bezpiecznych produktów.
Czego nie wolno podawać podczas diety eliminacyjnej?
W trakcie 8 tygodni diety wyklucz: wszystkie kupne przysmaki, kości i uszy do żucia, surowe owoce i warzywa z ręki, pasztet i ser do ukrywania leków, olej z łososia (jeśli ryba nie jest bazą diety), pasty do zębów o smaku drobiowym oraz smakowe tabletki weterynaryjne (poproś lekarza o zamianę ochrony przeciwkleszczowej na krople spot-on na czas diety).
Atopowe zapalenie skóry (AZS / CAD) i dlaczego pies ma ciągle chore uszy
Gdy całoroczna ochrona przeciwpchelna jest szczelna, a prawidłowo przeprowadzona 8-tygodniowa dieta eliminacyjna nie przyniosła ustąpienia świądu (lub przyniosła tylko częściową poprawę), lekarz rozpoznaje atopowe zapalenie skóry (CAD — Canine Atopic Dermatitis). Jest to uwarunkowana genetycznie choroba zapalna skóry związana z defektem bariery naskórkowej (niedoborem ceramidów i filagryny) oraz nadwrażliwością na alergeny środowiskowe wnikające przez skórę i drogi oddechowe: roztocza kurzu domowego i magazynowego (Dermatophagoides farinae, Acarus siro, Tyrophagus putrescentiae — dające objawy przez cały rok, często nasilające się zimą), pyłki traw, chwastów (bylica, ambrozja, babka) i drzew oraz zarodniki pleśni.
Wysoką predyspozycję rasową do atopii wykazują m.in. buldogi francuskie i angielskie, west highland white terriery (westie), bulteriery, stafordshire bull terriery, labradory i golden retrievery, boksery, mopsy, shih tzu oraz owczarki niemieckie. Na uszkodzonej barierze naskórkowej psa atopowego błyskawicznie namnażają się drobnoustroje będące naturalnymi komensalami skóry: bakterie gronkowca (Staphylococcus pseudintermedius) oraz drożdżaki z rodzaju Malassezia pachydermatis. To właśnie wtórne nadkażenie bakteryjne i drożdżakowe (potwierdzane prostym badaniem cytologicznym odcisku ze skóry lub wymazu z ucha pod mikroskopem w gabinecie) potęguje świąd do poziomu nie do zniesienia i nadaje sierści charakterystyczny, słodkawo-zjełczały zapach.
Szczególnym miejscem manifestacji zarówno alergii pokarmowej, jak i atopii są uszy. Błona wyścielająca zewnętrzny przewód słuchowy jest anatomicznym przedłużeniem skóry twarzy i zawiera liczne gruczoły łojowe oraz woskowinowe. Pod wpływem reakcji alergicznej przewód słuchowy ulega obrzękowi i produkuje nadmiar woskowiny, w której w ciepłym i wilgotnym środowisku natychmiast namnażają się drożdżaki Malassezia lub pałeczki ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa). Leczenie samych uszu kroplami z antybiotykiem bez opanowania pierwotnej alergii sprawia, że infekcja wraca jak bumerang wkrótce po odstawieniu kropli.
Współczesne leczenie atopowego zapalenia skóry: od immunoterapii po leki celowane
Atopowe zapalenie skóry jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną genetycznie, ale dzięki współczesnej dermatologii weterynaryjnej zdecydowana większość psów atopowych może żyć całkowicie bez świądu i bez niszczących narządy skutków ubocznych przewlekłej sterydoterapii. Dawniej jedynym ratunkiem było wieloletnie podawanie glikokortykosteroidów (prednizolonu, metyloprednizolonu), które przy długotrwałym stosowaniu powodują wielomocz, wilczy apetyt, otyłość, zanik mięśni, stłuszczenie wątroby, cukrzycę i jatrogenny zespół Cushinga.
Dziś w terapii celowanej dysponujemy lekami nowej generacji, które działają wybiórczo na szlaki świądu (m.in. interleukinę 31 — IL-31): tabletkami zawierającymi oklacytynib lub ilunocytynib (inhibitory kinaz janusowych JAK, działające przeciwświądowo w ciągu kilku godzin; to leki wpływające na układ odpornościowy, przeznaczone dla psów od 12. miesiąca życia i wymagające kontroli pod kątem zakażeń; o szczepieniu psa w trakcie leczenia decyduje lekarz) oraz comiesięcznymi iniekcjami podskórnymi lokiwetmabu (przeciwciała monoklonalnego neutralizującego bezpośrednio cząsteczki IL-31 we krwi, bez działania immunosupresyjnego). Trzecią opcją w przewlekłej kontroli jest cyklosporyna A.
Jedyną metodą leczenia przyczynowego, która potrafi przestroić układ odpornościowy psa i zahamować postęp choroby, jest alergenowo swoista immunoterapia (ASIT — odczulanie). Po zidentyfikowaniu konkretnych alergenów środowiskowych w testach śródskórnych lub serologicznych z krwi laboratorium przygotowuje indywidualną szczepionkę podawaną podskórnie lub podjęzykowo w rosnących stężeniach. Skuteczność immunoterapii (całkowite ustąpienie objawów lub znaczne zmniejszenie dawek leków przeciwświądowych) obserwuje się u około 60–75% psów po 6–12 miesiącach stosowania. Niezależnie od farmakoterapii filarem opieki nad psem atopowym jest regularna kąpiel terapeutyczna (co 7–14 dni w szamponach z chlorheksydyną przy nadkażeniach lub szamponach odbudowujących barierę lipidową z fitosfingosyną i ceramidami) oraz suplementacja wysokich dawek kwasów EPA i DHA.
| Cecha kliniczna | Alergia pokarmowa (AFR) | Atopowe zapalenie skóry (AZS / CAD) |
|---|---|---|
| Wiek wystąpienia pierwszych objawów | Dowolny wiek: często szczenięta <1. roku życia lub psy starsze (>6.–7. roku życia). | Najczęściej między 6. miesiącem a 3. rokiem życia. |
| Sezonowość świądu | Objawy całoroczne, niezależne od pory roku (dopóki pies je uczulający składnik). | Początkowo często sezonowe (wiosna–lato przy pyłkach) lub całoroczne (roztocza kurzu). |
| Objawy żołądkowo-jelitowe | Częste (u 30–50% psów): częste wypróżnienia (3–4x dziennie), śluz w kale, wzdęcia, przelewania. | Zazwyczaj brak (chyba że współistnieje alergia pokarmowa). |
| Metoda potwierdzenia diagnozy | Wyłącznie 8-tygodniowa dieta eliminacyjna zakończona próbą prowokacyjną. | Rozpoznanie z wykluczenia (po wyeliminowaniu pcheł, świerzbowca i AFR); testy z krwi / śródskórne wskazują alergeny do odczulania. |
| Podstawowe leczenie długofalowe | Trwałe unikanie zidentyfikowanych alergenów białkowych w diecie i przysmakach. | Terapia multimodalna: lokiwetmab / inhibitory JAK, immunoterapia swoista (ASIT), odbudowa bariery naskórkowej i kąpiele. |
Zapisuj reakcje na karmy i leki w dzienniku zwierzaka
Prowadź dokładną historię wizyt dermatologicznych, dat podania iniekcji przeciwświądowych oraz wyników diety eliminacyjnej w jednym miejscu.
Przejdź do narzędzia



