Najważniejsze
- Przekazanie pierwotniaków Babesia canis ze śliną kleszcza do krwiobiegu psa następuje zazwyczaj po 24–48 godzinach od wkłucia pasożyta (krócej, jeśli kleszcz wcześniej żerował na innym żywicielu).
- Pierwsze objawy babeszjozy u psa to nagła apatia, brak apetytu i wysoka gorączka (>40°C); rdzawy lub ciemnobrązowy mocz pojawia się dopiero w zaawansowanej fazie rozpadu krwinek czerwonych.
- Nowoczesne preparaty z grupy izoksazolin (tabletki do rozgryzania i wybrane krople spot-on) zabijają kleszcze na tyle szybko, że znacząco zmniejszają, choć nie eliminują, ryzyko przeniesienia Babesia canis.
- Kotom pod żadnym pozorem nie wolno podawać kropli ani zakładać obroży przeznaczonych dla psów, zwłaszcza z permetryną lub deltametryną — grozi to ciężkim zatruciem neurotoksycznym; u kotów stosuje się wyłącznie preparaty zarejestrowane dla kotów.
Babeszjoza u psa: jak dochodzi do zakażenia i jakie są pierwsze objawy
Babeszjozę (piroplazmozę) u psów w Polsce wywołuje pierwotniak Babesia canis, przenoszony głównie przez kleszcza łąkowego (Dermacentor reticulatus). Szczególnie wysoką endemiczność choroby notuje się w województwach mazowieckim, lubelskim, podlaskim, warmińsko-mazurskim oraz łódzkim, jednak pojedyncze ogniska występują już w całym kraju. Aby sporozoity pierwotniaka znajdujące się w gruczołach ślinowych kleszcza dojrzały i przedostały się do krwi psa, kleszcz musi pobierać pokarm średnio przez 24 do 48 godzin. Wyjątkiem są samce kleszcza łąkowego lub osobniki, które przerwały żerowanie na innym zwierzęciu — u nich transmisja może nastąpić znacznie szybciej, nawet w ciągu 8 godzin.
Po wniknięciu do organizmu psa pierwotniaki namnażają się wewnątrz erytrocytów (krwinek czerwonych), powodując ich gwałtowny rozpad (hemolizę wewnątrznaczyniową) oraz silną reakcję zapalną całego ustroju. Okres inkubacji wynosi od 3 dni do 3 tygodni od ugryzienia kleszcza. Wielu opiekunów czeka na pojawienie się ciemnego moczu w kolorze coli, jednak hemoglobinuria występuje dopiero wtedy, gdy zniszczeniu ulegnie ogromna pula erytrocytów.
Pierwszym sygnałem, który powinien skłonić do natychmiastowej wizyty w przychodni i wykonania rozmazu krwi oraz morfologii, jest nagła zmiana zachowania psa: zwierzę z godziny na godzinę staje się osowiałe, odmawia ulubionych przysmaków, niechętnie wstaje z legowiska, szybko dyszy i ma wysoką gorączkę przekraczającą 40,0–40,5°C. W badaniu klinicznym lekarz stwierdza blade lub zażółcone (żółtaczkowe) błony śluzowe dziąseł i spojówek, powiększenie śledziony oraz głęboką małopłytkowość (trombocytopenię) w badaniu krwi.
- Wczesne objawy (pierwsze 12–24 godziny): apatia, brak apetytu, gorączka >40°C, przyspieszony oddech, osłabienie tylnych kończyn.
- Objawy rozwiniętej hemolizy: bladość lub zażółcenie dziąseł i białek oczu, wymioty, biegunka, ciemnożółty, czerwony lub brunatny mocz (hemoglobinuria).
- Powikłania zagrażające życiu: ostra niewydolność nerek (uszkodzenie kanalików nerkowych przez wolną hemoglobinę i niedotlenienie), wstrząs, zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna (IMHA).
- Leczenie przyczynowe: podanie dipropionianu imidokarbu we wstrzyknięciu podskórnym lub domięśniowym, intensywna płynoterapia dożylna, a w przypadkach skrajnej anemii — transfuzja krwi.
Inne choroby odkleszczowe u psów i kotów: anaplazmoza, borelioza, hemobartoneloza
Babeszjoza nie jest jedynym zagrożeniem przenoszonym przez kleszcze. Bardzo często w polskich gabinetach diagnozuje się granulocytarną anaplazmozę (wywoływaną przez bakterię Anaplasma phagocytophilum, przenoszoną przez kleszcza pospolitego Ixodes ricinus). Ryzyko zakażenia Anaplasma wyraźnie rośnie po 24–48 godzinach żerowania kleszcza, dlatego kleszcza trzeba usunąć jak najszybciej. Choroba objawia się wysoką gorączką, sztywnością chodu, bolesnością wielostawową, powiększeniem węzłów chłonnych oraz znacznym spadkiem liczby płytek krwi, co może skutkować krwawieniami z nosa lub wybroczynami na błonach śluzowych.
Borelioza (krętkowica kleszczowa wywoływana przez Borrelia burgdorferi) przebiega u psów zupełnie inaczej niż u ludzi. U zwierząt niemal nigdy nie obserwuje się charakterystycznego rumienia wędrującego na skórze, a aż 90–95% zakażonych psów przechodzi infekcję bezobjawowo (stąd sam dodatni wynik przeciwciał w teście płytkowym 4Dx przy braku objawów nie zawsze oznacza aktywną chorobę wymagającą natychmiastowej antybiotykoterapii bez zbadania białkomoczu). Postać kliniczna boreliozy rozwija się po 2–5 miesiącach od ukąszenia i przybiera formę nawracającego zapalenia wielu stawów (kulawizna przechodząca z łapy na łapę) lub groźnego kłębuszkowego zapalenia nerek (tzw. nefropatii boreliozowej).
U kotów klasyczna babeszjoza występuje w Polsce niezwykle rzadko, ale kleszcze mogą przenosić na koty bakterię Anaplasma phagocytophilum, a pchły — Bartonella henselae i prawdopodobnie mykoplazmy hemotropowe (dawniej Haemobartonella felis, obecnie Mycoplasma haemofelis), które szerzą się też przez pogryzienia podczas walk i wywołują zakaźną niedokrwistość kotów (FIA — Feline Infectious Anemia). Szczególnie narażone na ciężki przebieg hemobartonelozy są koty wychodzące oraz koty zakażone wirusem białaczki (FeLV) lub FIV.
Porównanie preparatów przeciwkleszczowych: tabletki, krople spot-on i obroże
Przełomem w profilaktyce przeciwkleszczowej okazało się wprowadzenie leków z grupy izoksazolin: fluralaneru, sarolaneru, afoksolaneru oraz lotilaneru. Substancje te po podaniu doustnym (w formie smakowej tabletki do rozgryzania dla psa) lub nakropieniu na skórę (spot-on dla psów i kotów) krążą we krwi zwierzęcia i wiążą się z białkami osocza. Aby preparat zadziałał, kleszcz musi wbić się w skórę i pobrać odrobinę płynów tkankowych; ginie on zwykle w ciągu kilkunastu do 48 godzin (zależnie od preparatu), co znacząco zmniejsza, choć nie eliminuje, ryzyko przeniesienia Babesia canis. Ogromną zaletą tabletek jest całkowita odporność na kąpiele w jeziorach, mycie szamponem oraz brak ekspozycji dzieci głaszczących psa na substancję czynną na sierści.
Alternatywą lub uzupełnieniem są preparaty o działaniu kontaktowym i repelentnym (odstraszającym oraz paraliżującym kleszcza, zanim wbije aparat gębowy w skórę), zawierające syntetyczne pyretroidy (permetrynę, deltametrynę, flumetrynę w połączeniu z imidaklopridem). Występują one w formie kropli spot-on oraz wielomiesięcznych obróż matrycowych. Obroża przeciwkleszczowa działa tylko wtedy, gdy przylega bezpośrednio do skóry na szyi (tak, aby między pasek a skórę wchodziły dwa palce), a uwalniana substancja rozprowadza się w warstwie lipidowej naskórka na całym ciele.
Należy bezwzględnie unikać polegania na tzw. obrożach bio z olejkami eterycznymi (geraniol, lawenda, mięta), zawieszkach ultradźwiękowych czy podawaniu psu czosnku (który jest dla psów i kotów toksyczny i wywołuje niedokrwistość ciałek Heinza). W rejonach endemicznych dla babeszjozy preparaty ziołowe nie zapewniają żadnej udowodnionej klinicznie ochrony przed zakażeniem.
| Forma preparatu | Przykładowe substancje czynne | Czas działania | Główne zalety i ograniczenia |
|---|---|---|---|
| Tabletki do rozgryzania (psy, wybrane dla kotów) | Fluralaner, sarolaner, afoksolaner, lotilaner (izoksazoliny) | 4–5 tygodni (sarolaner, afoksolaner, lotilaner) lub 12 tygodni (fluralaner) | Brak substancji na sierści, pełna skuteczność mimo kąpieli; ostrożnie u psów z rozpoznaną padaczką. |
| Krople spot-on o działaniu ogólnoustrojowym (psy i koty) | Fluralaner, sarolaner + selamektyna, esafoksolaner | 4 tygodnie lub 12 tygodni (w zależności od cząsteczki) | Idealne dla kotów, którym trudno podać tabletkę; wymagają rozgarnięcia sierści i podania bezpośrednio na skórę. |
| Krople spot-on o działaniu kontaktowym / repelentnym (TYLKO PSY) | Permetryna (także w połączeniu z fipronilem lub dinotefuranem) | 3–4 tygodnie | Efekt odstraszający kleszcze i komary; częste kąpiele w szamponie skracają czas działania; permetryna śmiertelna dla kotów. |
| Obroże weterynaryjne matrycowe | Imidakloprid + flumetryna (wersje dla psów i kotów) lub deltametryna (tylko psy) | Od 5–6 do 7–8 miesięcy | Działanie kontaktowe bez konieczności wkłucia kleszcza; u psów o bardzo gęstym podszerstku trudniej o stały kontakt ze skórą. |
| Iniekcja podskórna w gabinecie (psy) | Fluralaner w zawiesinie do wstrzykiwań | 12 miesięcy (pełny rok) | Eliminuje ryzyko zapomnienia o kolejnej dawce przez opiekuna przez cały rok. |
OSTRZEŻENIE: Permetryna w kroplach dla psów zabija koty
Wątroba kota bardzo słabo rozkłada pyretroidy (zwłaszcza permetrynę i deltametrynę), bo ma ograniczoną zdolność sprzęgania z kwasem glukuronowym. Podanie kotu nawet kilku kropel preparatu przeciwkleszczowego przeznaczonego dla psa — a nawet wylizanie przez kota sierści psa świeżo zakroplonego permetryną — może w ciągu kilku godzin wywołać ciężkie drżenia mięśniowe, ataki padaczkowe, hipertermię, a nawet śmierć. Jeśli kot miał kontakt z takim preparatem, natychmiast zadzwoń do lekarza weterynarii i jedź do lecznicy, zabierając opakowanie. W domu, w którym mieszkają razem pies i kot, u psa najlepiej stosować tabletki doustne.
Jak prawidłowo usunąć kleszcza i czego nigdy nie robić
Jeżeli na skórze zwierzęcia znajdziemy wbitego kleszcza, należy usunąć go jak najszybciej za pomocą plastikowych kleszczołapek (haczyków z wycięciem), lassa lub cienkiej pęsety o zakrzywionych końcach. Pęsetą chwyta się kleszcza jak najbliżej skóry, za przednią część ciała (przy aparacie gębowym), nigdy za odwłok, i wyciąga go równym ruchem ku górze, bez szarpania; haczyk typu tick twister wsuwa się pod kleszcza przy samej skórze i delikatnie obraca, co uwalnia zaczepy hypostomu bez miażdżenia odwłoka. Po wyjęciu pasożyta miejsce wkłucia przemywa się środkiem antyseptycznym z oktenidyną lub chlorheksydyną.
Bezwzględnie zakazane jest smarowanie wbitego kleszcza masłem, olejem, wazeliną, alkoholem czy lakierem do paznokci oraz przypalanie go czy ściskanie palcami za miękki odwłok. Takie metody opóźniają usunięcie pasożyta i mogą sprawić, że wtłoczy on zakażoną treść do rany żywiciela, co zwiększa ryzyko zakażenia babeszjozą lub boreliozą.
Jeżeli podczas wyciągania kleszcza w skórze pozostanie sam aparat gębowy (widoczny jako maleńka czarna kropka), nie zwiększa to już ryzyka przeniesienia chorób odkleszczowych, ponieważ gruczoły ślinowe i jelito pasożyta zostały usunięte wraz z tułowiem. Nie należy głęboko rozgrzebywać skóry igłą u wyrywającego się psa — fragment hypostomu zostanie samoistnie wydalony z naskórkiem jak drobna drzazga w ciągu kilku dni, a miejsce wystarczy odkażać i obserwować przez 2–3 tygodnie.
Znajdź całodobową klinikę weterynaryjną w okolicy
Jeśli po spacerze zauważysz u psa nagłą apatię, wysoką gorączkę lub bladość dziąseł, nie czekaj do rana — sprawdź najbliższy dyżur weterynaryjny.
Przejdź do narzędzia



