Najważniejsze
- Tabletka na odrobaczanie działa wyłącznie interwencyjnie w momencie podania i przez 24–48 godzin — nie zabezpiecza psa ani kota przed zarażeniem się na spacerze tydzień później.
- Szczenięta zarażają się glistą psią (Toxocara canis) już w życiu płodowym przez łożysko oraz z mlekiem matki, dlatego pierwsze odrobaczanie wykonuje się w wieku 2 tygodni (14. dzień życia), a u kociąt w wieku 3 tygodni.
- Pełnowartościowe badanie kału wymaga zebrania próbek z trzech kolejnych dni (zjawisko nieregularnego siewstwa jaj i cyst) oraz połączenia metody flotacji z testem w kierunku antygenu Giardia intestinalis.
- Standardowe jednodniowe tabletki na glisty i tasiemce nie zwalczają pierwotniaków z rodzaju Giardia (lamblii) ani kokcydiów.
Grupy ryzyka ESCCAP: jak często odrobaczać lub badać kał psa i kota
Wytyczne ESCCAP (7. wydanie, 2025) dzielą dorosłe psy na cztery grupy ryzyka (A–D), a koty na dwie (A i B), na podstawie sposobu wychodzenia na zewnątrz, polowania i diety; osobno traktuje się zwierzęta mieszkające z małymi dziećmi lub osobami o obniżonej odporności. Takie podejście pozwala uniknąć nadmiernego stosowania chemioterapeutyków u zwierząt o minimalnej ekspozycji, a jednocześnie chroni ludzi przed groźnymi zoonozami: toksokarozą oczną i trzewną (wywoływaną przez migrujące larwy glist Toxocara canis i Toxocara cati) oraz bąblowicą wielojamową (Echinococcus multilocularis).
Warto podkreślić zasadę równoważności diagnostycznej zalecaną przez ESCCAP: w każdej grupie zamiast podawania leków na nicienie „w ciemno” można z taką samą częstotliwością (np. 4 razy w roku w grupie B) wykonywać laboratoryjne badanie kału i wdrażać leczenie celowane wyłącznie w przypadku wykrycia pasożytów. Wyjątkiem są tasiemce: badanie kału słabo je wykrywa, dlatego zwierzęta polujące lub jedzące gryzonie, podroby albo surowe mięso odrobacza się przeciw tasiemcom regularnie, niezależnie od wyników badań.
| Grupa ryzyka ESCCAP | Charakterystyka zwierzęcia | Zalecana częstotliwość odrobaczania lub badania kału | Zakres zwalczanych pasożytów |
|---|---|---|---|
| Pies — grupa A | Pies żyjący wyłącznie w domu lub wychodzący tylko na krótko, bez kontaktu z innymi psami i bez dostępu do parków i ogrodów; nie je surowego mięsa, ślimaków ani zdobyczy. | 1–2 razy w roku (odrobaczanie lub badanie kału). | Nicienie jelitowe (glisty). |
| Pies — grupa B (typowy pies spacerujący po osiedlu i parkach) | Pies regularnie wychodzący, mający kontakt z innymi psami, parkami i trawnikami; nie poluje, nie zjada ślimaków ani trawy i nie jest karmiony surowym mięsem. | 4 razy w roku (co 3 miesiące — odrobaczanie lub badanie kału). | Nicienie jelitowe (glisty, tęgoryjce, włosogłówki). |
| Pies — grupa C | Jak w grupie B, ale pies zjada ślimaki, ma z nimi kontakt lub je trawę (ryzyko nicieni płucnych, w tym Angiostrongylus vasorum). | 4–12 razy w roku przeciw nicieniom jelitowym i płucnym (lub badanie kału) oraz 4–12 razy w roku przeciw tasiemcom. | Nicienie jelitowe i płucne oraz tasiemce. |
| Pies — grupa D | Pies swobodnie wychodzący, który poluje, zjada zdobycz, padlinę lub podroby albo jest karmiony surowym mięsem, które nie zostało podgrzane (10 minut, 65°C w środku) ani zamrożone (tydzień w temperaturze od −17 do −20°C). | 4–12 razy w roku przeciw nicieniom jelitowym i płucnym (lub badanie kału) oraz co miesiąc (12 razy w roku) przeciw tasiemcom. | Nicienie jelitowe i płucne oraz obowiązkowo tasiemce (prazikwantel przeciwko Echinococcus i Taenia). |
| Kot — grupa A | Kot żyjący wyłącznie w domu lub mający dostęp tylko do zabezpieczonego balkonu albo ogrodu; raczej nie poluje. | 1–2 razy w roku (odrobaczanie lub badanie kału). | Nicienie jelitowe (glisty). |
| Kot — grupa B | Kot swobodnie wychodzący, mający kontakt z innymi kotami; nie da się wykluczyć polowania na gryzonie i ptaki. | 4–12 razy w roku przeciw nicieniom (lub badanie kału) oraz 4–12 razy w roku przeciw tasiemcom. | Nicienie jelitowe i tasiemce (najczęściej Hydatigera taeniaeformis; na terenach endemicznych także Echinococcus multilocularis). |
| Dodatkowe wskazania (pies lub kot) | Zwierzę mieszkające z dziećmi poniżej 5–6 lat, osobami starszymi lub o obniżonej odporności; psy pracujące (np. terapeutyczne, ratownicze, policyjne). | Zależnie od oceny ryzyka co miesiąc odrobaczanie albo co miesiąc badanie kału. | Przerywanie cyklu Toxocara spp. (okres prepatentny ok. 5 tygodni); przy narażeniu na Echinococcus także tasiemce. |
Odrobaczanie szczeniąt i kociąt — dlaczego zaczynamy już w pierwszych tygodniach życia
U dorosłych suk i kotek larwy glist (Toxocara canis oraz Toxocara cati) potrafią przez lata przebywać w stanie uśpienia (hipobiozy) w mięśniach szkieletowych i narządach wewnętrznych, gdzie są niemal całkowicie niewrażliwe na standardowe dawki leków odrobaczających. Pod wpływem zmian hormonalnych w ostatnim trymestrze ciąży larwy te ulegają reaktywacji. U psów wędrują przez łożysko bezpośrednio do płodów oraz do gruczołu mlekowego, przez co szczenięta rodzą się już zarażone glistnicą i mogą wydalać jaja w kale już od 16.–21. dnia życia.
U kotek droga śródmaciczna nie występuje, ale reaktywowane larwy Toxocara cati są intensywnie wydzielane z mlekiem przez cały okres laktacji. Z tego powodu szczenięta odrobacza się po raz pierwszy już w wieku 2 tygodni (14. dzień życia), natomiast kocięta w wieku 3 tygodni (21. dzień życia). Szczenięta odrobacza się następnie co 2 tygodnie do upływu 2 tygodni po odsadzeniu, a kocięta co 2 tygodnie do odsadzenia. Jeśli ryzyko zarażenia nadal jest podwyższone (np. psie przedszkole, kot wychodzący), odrobaczanie kontynuuje się co miesiąc do ukończenia 6. miesiąca życia.
Równocześnie z młodymi należy zawsze odrobaczać karmiącą sukę lub kotkę. Dla najmłodszych zwierząt stosuje się bezpieczne zawiesiny doustne lub pasty zawierające pyrantel, fenbendazol lub połączenie emodepsydu z toltrazurilem, precyzyjnie odmierzone na podstawie aktualnej masy ciała zważonej na wadze kuchennej lub niemowlęcej.
Glisty, tasiemce, włosogłówki i nicienie płucne — co zagraża psom i kotom w Polsce
Najpowszechniejszymi nicieniami jelitowymi w Polsce są glisty (Toxocara canis u psów, Toxocara cati u kotów oraz Toxascaris leonina u obu gatunków). U młodych zwierząt silna inwazja powoduje wzdęty, tzw. żabi brzuch przy jednoczesnym wychudzeniu grzbietu, matową sierść, nawracające biegunki, wymioty (niekiedy z widocznymi, przypominającymi nitki makaronu pasożytami długości 8–15 cm) oraz kaszel wynikający z migracji larw przez płuca. Drugą grupą nicieni są włosogłówki (Trichuris vulpis u psów) bytujące w jelicie ślepym i grubym, wywołujące przewlekłe zapalenie okrężnicy z domieszką śluzu i świeżej krwi w kale, oraz tęgoryjce (Ancylostoma, Uncinaria) żywiące się krwią.
Wśród płazińców najczęściej spotykany jest tasiemiec psi (Dipylidium caninum), którego żywicielem pośrednim jest pchła (pies lub kot zaraża się, rozgryzając i połykając pchłę podczas wygryzania swędzącej skóry). Człony tego tasiemca opuszczają odbyt aktywnie, przypominają ziarna ogórka lub ugotowanego ryżu i powodują świąd okolicy okołoodbytowej (tzw. saneczkowanie, które jednak jeszcze częściej wynika z przepełnienia zatok okołoodbytowych).
Szczególną czujność należy zachować wobec tasiemca bąblowcowego wielojamowego (Echinococcus multilocularis), przenoszonego przez lisy, ale występującego także u psów i kotów polujących na gryzonie na terenach leśnych i podmiejskich. Dla psa obecność dorosłego, kilkumilimetrowego tasiemca w jelicie przebiega całkowicie bezobjawowo, natomiast jaja wydalane z kałem stanowią śmiertelne zagrożenie dla człowieka (wywołują alweokokozę wątroby o przebiegu przypominającym złośliwy nowotwór). Do zwalczania tasiemców z rodzaju Echinococcus ESCCAP zaleca preparaty z prazikwantelem.
- Glisty (Toxocara spp.): zarażenie przez łożysko, mleko, połknięcie jaj z gleby lub zjedzenie gryzonia (żywiciela paratenicznego).
- Tasiemiec psi (Dipylidium caninum): zarażenie przez połknięcie pchły; zwalczanie wymaga jednoczesnego podania prazikwantelu i zastosowania preparatu przeciw pchłom.
- Włosogłówka (Trichuris vulpis): jaja są niezwykle oporne w glebie (do kilku lat) i bardzo ciężkie — w badaniu kału wymagają flotacji roztworami o wysokim ciężarze właściwym (np. siarczan cynku lub roztwór cukru Sheathera).
- Nicienie płucne (Angiostrongylus vasorum, Crenosoma vulpis) oraz nicień podskórny Dirofilaria repens: coraz częściej stwierdzane w Polsce (nicień sercowy D. immitis występuje głównie w południowej Europie); larwy Angiostrongylus wykrywa się w kale specjalistyczną metodą Baermanna, a nie zwykłą flotacją.
Giardioza (lamblie) u psa i kota oraz instrukcja prawidłowego pobrania kału
Właściciele szczeniąt i kociąt borykający się z nawracającymi, papkowatymi, cuchnącymi i podbarwionymi śluzem biegunkami bardzo często słyszą w gabinecie diagnozę: giardioza. Wywołuje ją wiciowiec Giardia intestinalis (dawniej Giardia lamblia) — jednokomórkowy pierwotniak zasiedlający kosmki jelita cienkiego. Co niezwykle istotne, popularne jednodniowe tabletki na robaki (zawierające np. tylko milbemycynę z prazikwantelem lub sam pyrantel) nie działają na pierwotniaki z rodzaju Giardia.
Leczenie klinicznej giardiozy wymaga celowanej terapii: wytyczne ESCCAP jako lek pierwszego wyboru wymieniają fenbendazol podawany przez kilka kolejnych dni (zwykle 3–5 dni, często z powtórzeniem cyklu po przerwie; dawkę i długość kuracji ustala lekarz). Równie ważna jak podawanie leku jest rygorystyczna higiena środowiskowa, ponieważ cysty Giardia są natychmiast inwazyjne po wydaleniu i przyklejają się do sierści wokół odbytu, skąd zwierzę nieustannie się nimi nadkaża (autoinwazja).
Aby badanie parazytologiczne kału było wiarygodne i nie dało wyniku fałszywie ujemnego, nie wystarczy przynieść pojedynczej próbki z porannego spaceru. Zarówno jaja nicieni, jak i cysty pierwotniaków są wydalane okresowo. Złotym standardem jest zbiórka kału z trzech kolejnych dni do jednego lub trzech podpisanych pojemników przechowywanych w lodówce (w temperaturze 4°C, bez zamrażania) i zlecenie w laboratorium badania łączonego: flotacji z wirowaniem oraz testu na obecność koproantygenu Giardia (ELISA/immunochromatografia) lub badania PCR.
Jak przerwać nawroty Giardii w domu
W pierwszym i ostatnim dniu kuracji fenbendazolem wykąp psa lub przemyj u kota okolicę podogonową szamponem z chlorheksydyną, aby spłukać przyklejone cysty z sierści. Przez cały okres leczenia zbieraj odchody natychmiast po oddaniu, wyparzaj miski wrzątkiem, pierz koce i legowiska w temperaturze minimum 60°C oraz dokładnie osuszaj podłogi (cysty Giardia giną w suchym środowisku i wysokich temperaturach).
Prowadź harmonogram odrobaczania i badań kału
Dodaj wpis o odrobaczaniu lub wyniku badania koproskopowego w karcie zwierzaka i ustaw przypomnienie za 3 miesiące.
Przejdź do narzędzia



