Zwierzowisko

Jak wybrać szelki i smycz dla psa — guard, norweskie czy obroża?

8 minut czytania. Aktualizacja: .

Wybór między obrożą a konkretnym krojem szelek nie jest kwestią mody czy koloru taśmy, lecz biomechaniki aparatu ruchu i ochrony narządów szyi. Badanie na bieżni (Lafuente i in., 2019) pokazało, że szelki — zarówno z poziomym paskiem na piersi, jak i typu Y — zmniejszają wyprost stawu ramiennego o kilka stopni w porównaniu z chodem bez szelek. Sprawdź, czym różnią się popularne kroje, dlaczego szelki są bezpieczniejsze dla szyi niż obroża oraz jak prawidłowo wyregulować paski na ciele psa.

Pies w dobrze dopasowanych szelkach typu guard w kształcie litery Y na długiej smyczy taśmowej podczas spaceru w parku
Pies w dobrze dopasowanych szelkach typu guard w kształcie litery Y na długiej smyczy taśmowej podczas spaceru w parku

Najważniejsze

  • Szelki typu guard (w kształcie litery Y z przodu) nie mają paska w poprzek stawów ramiennych i są często polecane, ale w badaniu z 2019 roku one również nieco ograniczały wyprost barku — najważniejsze jest dobre dopasowanie.
  • Szelki z poziomym pasem piersiowym (tzw. norweskie / siodłowe) biegną w poprzek stawów ramiennych; w tym samym, małym badaniu (9 psów) też zmniejszały wyprost barku, a szelki typu Y — wbrew oczekiwaniom — nawet nieco bardziej. Badań nad długofalowymi skutkami różnych krojów brakuje.
  • Przedni punkt zbiegu pasków w szelkach typu guard musi spoczywać na twardej rękojeści mostka (manubrium sterni), a pętla brzuszna powinna leżeć na żebrach w wyraźnej odległości od łokci (praktyczna reguła: co najmniej szerokość dwóch palców, u dużych psów więcej).
  • Na co dzień zwykła smycz taśmowa lub linka o długości 3–5 metrów uczy psa komunikacji i chodzenia na luźnej smyczy znacznie lepiej niż smycz automatyczna (flexi), która utrzymuje stałe napięcie sprężyny.

Obroża czy szelki — co dzieje się z szyją psa podczas szarpnięcia?

Na szyi psa, tuż pod skórą i cienką warstwą mięśni, przebiegają struktury krytyczne dla życia: chrząstki krtani i tchawicy, przełyk, żyły szyjne zewnętrzne, tętnice szyjne, nerw błędny (odpowiadający za regulację rytmu serca i trawienia) oraz tarczyca. Ucisk obroży na szyję podczas ciągnięcia podnosi też ciśnienie wewnątrzgałkowe — w badaniu Pauli i in. (2006) rosło ono przy nacisku obroży, a przy szelkach nie. Jest to szczególnie groźne u psów z jaskrą lub cienką rogówką oraz u ras z wyłupiastymi oczami, narażonych na wypadnięcie gałki ocznej (mops, shih tzu, pekińczyk).

Obroża sprawdza się jako bezpieczne i wygodne rozwiązanie u psów dorosłych, które potrafią już chodzić na luźnej smyczy i nie rzucają się w pogoń za rowerami, kotami czy zwierzyną leśną, a także jako nośnik adresatki z kodem QR. Musi mieć jednak odpowiednią szerokość — szersza obroża rozkłada siłę nacisku na większą powierzchnię, dlatego u chartów o długiej, delikatnej szyi używa się szerokich, wyprofilowanych obroży (często podaje się regułę, by zakrywała co najmniej dwa kręgi szyjne), a cienkich sznurków i łańcuszków lepiej nie używać na co dzień.

Szelki są natomiast szczególnie wskazane u szczeniąt w trakcie nauki spacerowania, u psów lękowych, reaktywnych, ciągnących na smyczy, ras miniaturowych (narażonych na zapadanie się tchawicy) i brachycefalicznych (z problemami z oddychaniem) oraz podczas każdej pracy na długiej lince treningowej 5–10 metrów. Przypięcie długiej linki do obroży jest skrajnie niebezpieczne: pies rozpędzony na dystansie dziesięciu metrów w momencie wybrania luzu gwałtownie szarpie się na obroży, co grozi urazem odcinka szyjnego kręgosłupa, krtani lub tchawicy.

Dlaczego kolczatki i dławiki zaostrzają agresję?

Stosowanie kolczatek i obroży zaciskowych bez ogranicznika opiera się na zadawaniu nagłego bólu w okolicę krtani i tarczycy. Pies, który widzi z daleka innego psa i w tym samym ułamku sekundy czuje wbijające się w szyję metalowe kolce, kojarzy obecność pobratymca z bólem i zagrożeniem życia, co w krótkim czasie potęguje agresję smyczową.

Biomechanika łopatki: szelki typu guard (Y) kontra szelki norweskie

Pies nie posiada obojczyka łączącego kości kończyny przedniej ze szkieletem osiowym — cała obręcz barkowa zawieszona jest na tułowiu wyłącznie za pomocą mięśni i ścięgien (tzw. synsarkozy). Podczas swobodnego kłusu i galopu łopatka psa przesuwa się szeroko w przód i w tył po ścianie klatki piersiowej, a staw ramienny (barkowy) wysuwa się daleko do przodu przy każdym wykroku. Pas biegnący poziomo w poprzek tego stawu może ograniczać ruch kości ramiennej, dlatego wielu fizjoterapeutów woli krój bez takiego paska.

W internecie często przytacza się badania zespołu prof. Martina Fischera z Uniwersytetu w Jenie (ruch 327 psów 32 ras), ale dotyczyły one chodu psów, a nie szelek. Wpływ szelek zmierzyli Lafuente, Provis i Schmalz (2019): u 9 psów na bieżni zarówno szelki z poziomym paskiem, jak i szelki typu Y zmniejszały wyprost stawu ramiennego o kilka stopni w porównaniu z chodem bez szelek, przy czym w kłusie szelki typu Y ograniczały go o ok. 4 stopnie bardziej. To mała próba i krótkotrwały pomiar, więc nie wiadomo, czy takie różnice mają znaczenie dla zdrowia stawów.

Szelki typu guard (określane też jako szelki w kształcie litery Y) są dziś najczęściej polecane przez trenerów i fizjoterapeutów. Dwa paski obręczy barkowej schodzą z kłębu ukośnie po obu stronach szyi i łączą się w jednym punkcie na mostku, skąd pojedyncza taśma biegnie dołem między przednimi łapami aż do pętli brzusznej za żebrami. Taki układ nie przecina przodu stawów ramiennych, a podczas pociągnięcia siła opiera się o twardą kość mostka, a nie o tchawicę — ale, jak pokazało badanie, nie znaczy to, że szelki w ogóle nie wpływają na ruch barku.

Typ szelekUkład pasków z przoduWpływ na staw ramienny i łopatkęBezpieczeństwo przed wyswobodzeniem się (ucieczką)
Guard (typ Y)Litera Y schodząca się na rękojeści mostka, pasek między łapamiNie przecina przodu barku, ale w badaniu z 2019 r. też zmniejszała wyprost stawu ramiennegoWysokie (trudne do ściągnięcia przy cofaniu się psa)
Antyucieczkowe (guard trzypaskowy)Jak w guardach + dodatkowa pętla za ostatnim żebremJak w guardach — liczy się dopasowanie paskówNajwyższe — zalecane dla psów lękowych i świeżo po adopcji
Norweskie / SiodłowePoziomy pas w poprzek klatki piersiowej i obu stawów ramiennychPas leży na przodzie barku; w badaniu z 2019 r. zmniejszał wyprost stawu ramiennegoNiskie — cofając się, pies łatwo wysuwa z nich głowę
Step-in (wchodzone przednimi łapami)Dwa trójkąty schodzące się wysoko pod gardłemMogą obcierać pachy i podchodzić pod szyję przy ciągnięciuŚrednie — podatne na przekręcanie się na grzbiecie

Jak prawidłowo zmierzyć psa i wyregulować szelki typu guard?

Nawet najlepszy model szelek typu guard będzie powodował otarcia lub dusił psa, jeśli zostanie źle dobrany rozmiarowo i nieprawidłowo wyregulowany. Przed zakupem należy zmierzyć psa miękkim centymetrem krawieckim w dwóch miejscach: obwód podstawy szyi (nisko, od kłębu między łopatkami przez wyczuwalną pod palcami kość mostka z przodu, a nie wysoko pod uszami jak na obrożę!) oraz obwód klatki piersiowej w jej najszerszym miejscu, kilka centymetrów za łokciami.

Po założeniu szelek sprawdzamy dwa punkty anatomiczne. Po pierwsze: przednie kółko lub zszycie pasków tworzących literę Y musi spoczywać dokładnie na rękojeści mostka (manubrium sterni) — twardej, lekko wystającej kości wyczuwalnej z przodu piersi psa. Jeśli obręcz szyjna jest za ciasna lub za krótka, punkt ten podchodzi do góry na miękką tchawicę i pies będzie charczał przy każdym napięciu smyczy. Jeśli jest zbyt luźna, paski opadną na stawy ramienne jak w szelkach step-in.

Po drugie: tylna pętla oplatająca klatkę piersiową (tzw. pas brzuszny) musi leżeć na żebrach w bezpiecznej odległości od pach. Praktyczna reguła mówi, że między tylną krawędzią łokcia a taśmą szelek powinny swobodnie mieścić się co najmniej 2 płasko ułożone palce dłoni opiekuna, a u psów średnich i dużych odpowiednio więcej (to zalecenie z praktyki trenerów i producentów, nie z badań). Taśma biegnąca tuż za łokciem przy każdym kroku ociera cienką, delikatną skórę pod pachami, powodując wyłysienia, odparzenia oraz odruchowe odstawianie łokci na zewnątrz podczas chodu.

  • Pomiędzy każdy pasek zapiętych szelek a ciało stojącego psa powinny dać się wsunąć płasko dwa palce dłoni.
  • Dla psów, które nie lubią przekładania przedmiotów przez głowę, wybierz szelki typu guard z dodatkową trzecią klamrą na obręczy szyjnej — zakłada się je wtedy jak obrożę bez dotykania uszu.
  • Sprawdzaj regulację pasków po praniu szelek oraz przy zmianie pór roku (gęsty zimowy podszerstek potrafi zwiększyć obwód klatki piersiowej o kilka centymetrów).

Smycz miejska, długa linka czy automatyczna smycz flexi?

Smycz nie jest kierownicą ani hamulcem ręcznym służącym do siłowego sterowania psem, lecz liną asekuracyjną i kanałem komunikacji. Krótka, półtorametrowa smycz kupowana standardowo w zestawach ze sklepów zoologicznych zmusza psa do nieustannego maszerowania w nienaturalnym dla niego, powolnym tempie człowieka tuż przy nodze. Zdrowy pies podczas spaceru porusza się od punktu do punktu, zatrzymując się na kilkanaście sekund w celu dokładnego obwąchania śladów zapachowych — na krótkiej smyczy niemal od razu napina taśmę i uczy się ciągnięcia.

W warunkach miejskich (chodniki, osiedla, przejścia dla pieszych) najlepiej sprawdza się lekka smycz przepinana z taśmy polipropylenowej, rurowej lub miękkiej taśmy biothane o długości 2,5 do 3 metrów. Dzięki kilku półkółkom można ją błyskawicznie skrócić do 1,5 metra przy mijaniu innych przechodniów lub wydłużyć do pełnych 3 metrów na trawniku. Na otwartych terenach zielonych, w parkach i lasach niezastąpiona jest lekka linka treningowa (najlepiej wodoodporna typu biothane bez pętli na końcu, o szerokości 9–16 mm) o długości 5, 8 lub 10 metrów, która daje psu swobodę eksploracji przy zachowaniu pełnej kontroli.

Smycze automatyczne z mechanizmem zwijającym w plastikowej obudowie (tzw. flexi) mają istotne wady szkoleniowe i biomechaniczne. Sprężyna wewnątrz kasety utrzymuje linkę w stałym, lekkim napięciu — pies uczy się, że aby iść do przodu, musi cały czas pokonywać opór na grzbiecie (czyli ciągnąć). Dodatkowo nagłe zablokowanie przycisku przy rozpędzonym psie powoduje gwałtowne szarpnięcie bez żadnego wcześniejszego sygnału ostrzegawczego, a wypadnięcie ciężkiej plastikowej rączki z dłoni sprawia, że hałasujący po chodniku przedmiot „goni” psa, wywołując u lękliwych zwierząt ślepą ucieczkę na jezdnię.

Dopasuj wielkość karabińczyka do masy ciała psa

Kupując szerszą lub dłuższą smycz dla małego psa (np. ważącego 4–6 kg), zwróć uwagę na wagę samego karabińczyka. Zbyt ciężki, mosiężny lub duży stalowy karabińczyk uderza w kręgosłup małego psa przy każdym kroku i przesuwa tylną obręcz szelek na jedną stronę.

Zamów adresatkę QR do szelek lub obroży swojego psa

Dodaj profil zwierzaka i wygeneruj darmową kartę adresatki z kodem QR — znalazca wyśle Ci wiadomość i lokalizację jednym skanem telefonu.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy noszenie szelek przez szczeniaka powoduje wykrzywianie łokci?
Nie ma badań, które by to potwierdzały — obawa wzięła się raczej ze źle skrojonych szelek typu step-in lub norweskich z taśmą wrzynającą się bezpośrednio pod pachy. Prawidłowo dobrane, lekkie szelki typu guard (Y) z paskiem brzusznym odsuniętym za łokcie nie obcierają pach, a dla ciągnącego szczeniaka są znacznie bezpieczniejsze niż obroża uciskająca szyję. Regularnie poprawiaj ich dopasowanie, bo szczeniak szybko rośnie.
Do którego kółka w szelkach guard przypinać smycz — na grzbiecie czy na mostku?
Na co dzień smycz przypinamy zawsze do kółka na grzbiecie (za łopatkami). Dodatkowe kółko z przodu na mostku (tzw. front-clip) lepiej traktować jako pomoc doraźną do łatwiejszego utrzymania dużego, silnego psa przez ułamek sekundy na śliskiej nawierzchni lub w połączeniu z dwukierunkową smyczą przepinaną (jeden koniec na grzbiecie, drugi na mostku). Stałe chodzenie z pojedynczą smyczą przypiętą wyłącznie z przodu może ściągać szelki na jeden bok i przesuwać paski na barku.
Jak zabezpieczyć psa świeżo adoptowanego ze schroniska przed ucieczką z szelek?
Przestraszony pies w nowym miejscu potrafi w ułamku sekundy zaprzeć się przednimi łapami, cofnąć w tył i wyciągnąć głowę ze zwykłych szelek dwupaskowych lub obroży. Przez pierwsze miesiące po adopcji najbezpieczniejsze są szelki antyucieczkowe (trzypaskowe guardy z dodatkową obręczą za żebrami, węższą od klatki piersiowej) lub przypięcie smyczy jednocześnie do szelek i obroży za pomocą krótkiej łączówki asekuracyjnej.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Lafuente M.P., Provis L., Schmalz E.A., Effects of restrictive and non-restrictive harnesses on shoulder extension in dogs at walk and trot, Veterinary Record 2019, 184(2): 64
  • Pauli A.M., Bentley E., Diehl K.A., Miller P.E., Effects of the application of neck pressure by a collar or harness on intraocular pressure in dogs, Journal of the American Animal Hospital Association 2006, 42(3): 207–211
  • Fischer M.S., Lilje K.E., Dogs in Motion, VDH / Franckh-Kosmos 2011 (badanie ruchu psów, nie szelek)

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski