Zwierzowisko

Pielęgnacja łap psa zimą — sól drogowa, lód i maści ochronne

7 minut czytania. Aktualizacja: .

Opuszki łap psa mają pod grubym, zrogowaciałym naskórkiem poduszkę z tkanki tłuszczowej oraz sieć naczyń krwionośnych działającą jak przeciwprądowy wymiennik ciepła, który ogranicza wychładzanie łap na mrozie. Ta naturalna adaptacja nie chroni jednak przed mieszankami chemicznymi wysypywanymi zimą na miejskie chodniki. Chlorek sodu i chlorek wapnia w połączeniu z ostrymi krawędziami zlodowaciałego śniegu mogą powodować podrażnienia i bolesne pęknięcia naskórka, a sól wylizana z łap w domu — wymioty i biegunkę.

Opiekun nakładający bezwodny wosk ochronny z masłem shea na opuszki łap psa przed zimowym spacerem
Opiekun nakładający bezwodny wosk ochronny z masłem shea na opuszki łap psa przed zimowym spacerem

Najważniejsze

  • Maść nakładana przed wyjściem na mróz powinna mieć formułę bezwodną (opartą na wosku pszczelim, lanolinie, maśle shea lub wazelinie) — kremy z wodą (Aqua) na pierwszym miejscu w składzie INCI lepiej zostawić na wieczór po spacerze.
  • Regularne wystrzyganie długiej sierści między opuszkami łap zapobiega zbijaniu się mokrego śniegu w twarde jak kamień lodowe kulki, które boleśnie rozpychają palce.
  • Po każdym miejskim spacerze zimą łapy należy opłukać w letniej (nigdy gorącej!) wodzie, aby zmyć kryształki soli drogowej i chlorku wapnia, zanim pies zacznie je wylizywać.
  • Buty ochronne oraz ocieplany kubrak są realną potrzebą zdrowotną dla psów bez podszerstka, seniorów ze spondylozą oraz czworonogów z nawracającymi zapaleniami przestrzeni międzypalcowych.

Jak sól drogowa i chlorek wapnia uszkadzają opuszki łap?

Do posypywania oblodzonych ulic i chodników w Polsce stosuje się przede wszystkim chlorek sodu (NaCl), a podczas silniejszych mrozów także chlorek wapnia (CaCl2) oraz chlorek magnezu. Substancje te obniżają temperaturę krzepnięcia wody, tworząc na powierzchni betonu gęstą, silnie hipertoniczną solankę o ujemnej temperaturze. Kiedy pies stąpa po takiej brei, stężony roztwór soli odciąga wodę z warstwy rogowej opuszki, co może prowadzić do jej wysuszenia, utraty elastyczności, a u wrażliwych psów do pęknięć, nawet krwawiących.

Bardziej drażniący jest chlorek wapnia: rozpuszczając się w wilgoci na powierzchni śniegu lub łapy, wydziela ciepło, a po połknięciu może powodować owrzodzenia jamy ustnej. Pies, który nagle w połowie spaceru zatrzymuje się, podnosi na zmianę łapy w górę, piszczy i kuleje, często nie doznał skręcenia stawu, lecz odczuwa pieczenie po wniknięciu solanki w mikropęknięcia naskórka.

Zagrożenie nie kończy się po powrocie do mieszkania. Swędzące, podrażnione solą łapy prowokują psa do uporczywego wylizywania przestrzeni między palcami. Połknięcie soli drogowej wraz z zanieczyszczeniami komunikacyjnymi może wywołać wymioty i biegunkę, a większa ilość soli — wzrost poziomu sodu we krwi z drżeniami mięśni i drgawkami. Wilgoć ze śliny połączona z uszkodzoną barierą naskórkową sprzyja też drożdżakowemu lub bakteryjnemu zapaleniu przestrzeni międzypalcowych (pododermatitis), objawiającemu się zaczerwienieniem i rdzawym przebarwieniem sierści.

Uwaga na glikol etylenowy przy parkingach

Zimą w pobliżu zaparkowanych samochodów i garaży na śniegu mogą znajdować się zielonkawe lub różowe plamy rozlanego płynu do chłodnic (a także niektórych zimowych płynów do spryskiwaczy) zawierającego glikol etylenowy. Ma on słodki smak i chętnie jest zlizywany z łap przez psy oraz koty, a według podręcznika Merck Veterinary Manual już 1–2 łyżeczki mogą zabić kota, a 3–4 łyżeczki psa (powodując ostrą niewydolność nerek). Przy podejrzeniu zlizania jedź od razu do lecznicy — odtrutka działa tylko w pierwszych godzinach.

Wystrzyganie sierści między opuszkami a kule lodowe

U psów długowłosych i szorstkowłosych (spaniele, setery, golden retrievery, owczarki australijskie, sznaucery, shih tzu) gęsta sierść wyrastająca spomiędzy poduszeczek palcowych działa zimą jak rzep na mokry śnieg. Podczas ruchu ciepło bijące z łapy lekko nadtapia przyklejony śnieg, który po chwili zamarza na mroźnym powietrzu i obrasta kolejnymi warstwami. W ciągu kilkunastu minut między opuszkami tworzą się twarde, zbite bryłki lodu o średnicy nawet kilkunastu milimetrów.

Lodowe kule działają jak kliny wbijane między palce przy każdym kroku — naciągają skórę przestrzeni międzypalcowych, wyrywają pojedyncze włosy i uniemożliwiają prawidłowe oparcie stopy o podłoże. Próba oderwania takich bryłek na sucho podczas spaceru sprawia zwierzęciu silny ból i wyrywa kępki sierści wraz z naskórkiem. Jeśli kule już powstały, należy ogrzać łapę we własnych dłoniach w rękawiczkach przez kilkadziesiąt sekund, aż lód sam zacznie się kruszyć, zamiast ciągnąć go na siłę.

Najlepszą profilaktyką jest wycięcie włosów wystających ponad płaszczyznę opuszek na równo z poduszeczkami. Zabieg ten najbezpieczniej wykonać małą, wąską maszynką trymerową do łap lub nożyczkami z zaokrąglonymi końcówkami (tzw. bezpiecznymi nożyczkami z kulką). Nie należy wygalać maszynką skóry głęboko w zagłębieniach między opuszkami do zera, ponieważ zbyt krótka, sztywna szczecina może przy każdym kroku kłuć sąsiedni palec i podrażniać skórę.

  • Zadbaj jednocześnie o krótkie pazury — na oblodzonym chodniku długie pazury gorzej trzymają się podłoża, zwiększając ryzyko poślizgnięcia się i urazu.
  • Przed wyjściem w głęboki, klejący śnieg możesz przetrzeć długą sierść na „portkach” i brzuchu odrobiną odżywki w sprayu z silikonem — śliska powłoka utrudnia przyklejanie się śnieżnych kul.

Skład dobrej maści ochronnej (INCI) i rytuał po spacerze

Czytając etykiety zimowych preparatów do łap, należy przede wszystkim odróżnić maść barierową stosowaną przed spacerem od kremu regenerującego nakładanego na noc w domu. Kosmetyk aplikowany bezpośrednio przed wyjściem na mróz nie powinien zawierać wody (Aqua) na początku składu INCI. Emulsje z dużą ilością wody nie tworzą tak szczelnej, hydrofobowej tarczy jak preparaty bezwodne i łatwiej spłukuje je mokry śnieg.

Prawdziwa zimowa maść ochronna to bezwodny układ lipidowo-woskowy. Najlepszą barierę dla solanki tworzą naturalny wosk pszczeli (Cera Alba), lanolina (Lanolin), masło shea (Butyrospermum Parkii Butter), masło mango oraz wazelina kosmetyczna (Petrolatum), wzbogacone o olej konopny, lniany lub z rokitnika oraz witaminę E (Tocopherol). Cienką warstwę wosku wmasowujemy w same opuszki oraz w skórę między palcami tuż przed założeniem smyczy w przedpokoju, aby pies nie zdążył jej zlizać i nie zatłuścił dywanów.

Po powrocie z zimowego spaceru obowiązuje zasada letniej kąpieli łap. Zamiast wycierać solankę na sucho chusteczką, wstawiamy psa do brodzika lub zanurzamy kolejne łapy w kubku do mycia łap wypełnionym lekko ciepłą wodą. Nigdy nie polewamy przemarzniętych kończyn gorącą wodą — gwałtowne ogrzanie wychłodzonej skóry może wywołać ból i obrzęk, a zmarzniętą łapę łatwo przy tym oparzyć. Po dokładnym osuszeniu przestrzeni między palcami miękkim ręcznikiem na noc można wmasować lżejszy krem nawilżająco-regenerujący z mocznikiem (w stężeniu 5%), pantenolem lub alantoiną.

Składnik w INCIRola w pielęgnacji zimowejKiedy stosowaćUwagi praktyczne
Wosk pszczeli (Cera Alba) / LanolinaTworzy nieprzepuszczalną dla solanki, elastyczną warstwę okluzyjną1–2 minuty przed wyjściem na mrózPodstawa dobrej maści barierowej; odporna na ścieranie o śnieg
Masło shea / Olej z rokitnikaNatłuszcza, uelastycznia zrogowaciały naskórek i zapobiega pękaniuPrzed spacerem (w maściach) oraz po umyciu łapBezpieczne w razie zlizania niewielkiej ilości przez psa
Pantenol / Alantoina / Mocznik 5%Nawilża, łagodzi podrażnienia i przyspiesza gojenie mikropęknięćWyłącznie w domu, po umyciu i osuszeniu łap (np. na noc)Kremy z wodą i mocznikiem nie służą do smarowania tuż przed mrozem
Olejki eteryczne (np. z drzewa herbacianego, miętowy)Często dodawane dla zapachu w tanich preparatachUnikać na uszkodzone opuszkiPieczą w otwartych rankach, a olejek z drzewa herbacianego jest toksyczny po zlizaniu

Kiedy pies potrzebuje butów ochronnych i kubraka zimowego?

W centrach dużych miast, gdzie chodniki są obficie zlewane solanką, nawet gruba warstwa wosku pszczelego ściera się podczas dłuższego marszu po betonie. W takich warunkach, a także u psów z już pękniętymi opuszkami, alergią kontaktową czy chorobami autoimmunologicznymi pazurów, najpewniejszą ochroną są dobrze dobrane buty dla psa. Wybierając obuwie, należy zmierzyć szerokość łapy obciążonej ciężarem ciała (odrysowując łapę stojącego psa na kartce papieru) i szukać modeli z miękką, elastyczną podeszwą antypoślizgową oraz podwójnym zapięciem na rzep powyżej stawu nadgarstkowego.

Większość psów po pierwszym założeniu butów chodzi w sposób komiczny, wysoko unosząc nogi (tzw. chód bociani), ponieważ receptory w opuszkach traktują cholewkę jak przeszkodę, z której trzeba wyciągnąć łapę. Nauka chodzenia w butach powinna odbywać się w domu na kilka dni przed mrozami: najpierw zakładamy tylko dwa buty na przednie łapy na 3 minuty i od razu angażujemy psa w pogoń za smakołykiem, by skupił się na ruchu do przodu, a nie na ściąganiu obuwia zębami.

Równie istotną kwestią zimą jest ochrona termiczna tułowia. Psy z gęstym, dwuwarstwowym futrem doskonale znoszą ujemne temperatury w ruchu, natomiast rasy krótkowłose pozbawione podszerstka (charty, wyżły, boksery, buldożki, chihuahua, pinczery), szczenięta oraz psie seniory z chorobami zwyrodnieniowymi kręgosłupa (spondylozą) i stawów biodrowych mogą marznąć już przy temperaturach w okolicach zera, zwłaszcza przy wietrze i opadach. Dobry kubrak zimowy musi zakrywać klatkę piersiową od spodu, grzbiet aż po nasadę ogona oraz duże grupy mięśniowe ud, nie krępując jednocześnie ruchu łopatki.

Jak sprawdzić, czy psu jest zimno na spacerze?

O wychłodzeniu świadczy nie tylko wyraźne drżenie mięśni, ale także podkulony ogon, wygięty w pałąk grzbiet, sztywny chód, niechęć do węszenia oraz chłodne w dotyku małżowiny uszne i pachwiny. W taki dzień lepiej wyjść na cztery krótsze, 15-minutowe spacery w dobrym tempie niż na jeden godzinny postój w parku.

Zapisz przegląd łap i zimową pielęgnację w profilu pupila

Prowadź dziennik zdrowia i pielęgnacji swojego psa w jednym miejscu i ustaw przypomnienia o kontroli pazurów oraz wagi zimą.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy do smarowania łap psa przed mrozem nadaje się zwykła wazelina z apteki?
Tak, czysta biała lub żółta wazelina kosmetyczna jest produktem całkowicie bezwodnym i dobrze izoluje opuszki od roztworu soli drogowej w sytuacjach awaryjnych. Nie ma jednak właściwości odżywczych ani regenerujących naskórek, dlatego na co dzień lepiej sprawdzają się preparaty łączące wazelinę lub wosk pszczeli z lanoliną i masłem shea.
Co zrobić, gdy opuszka psa pękła do krwi od lodu?
Opuszki są bardzo silnie ukrwione i goją się wolniej, ponieważ przy każdym kroku rana się rozchodzi. Należy przemyć łapę solą fizjologiczną i łagodnym środkiem odkażającym z oktenidyną (np. Octenisept), założyć jałowy gazik oraz but ochronny na czas wyjścia na zewnątrz. Głębokie rozcięcia od szkła ukrytego w śniegu wymagają założenia szwów u lekarza weterynarii.
Czy pies w kubraku nie rozhartuje się i nie straci naturalnej odporności?
Pies mieszkający przez 22 godziny na dobę w mieszkaniu ogrzewanym do 21 stopni Celsjusza i pozbawiony genetycznie podszerstka nie wytworzy zimowego futra dzięki marznięciu na mrozie. Wychłodzenie nie hartuje organizmu — zmarznięty pies się spina i drży, a u seniorów i psów z chorobami stawów zimno często nasila sztywność i ból.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Ninomiya H. et al., Functional anatomy of the footpad vasculature of dogs: scanning electron microscopy of vascular corrosion casts, Veterinary Dermatology 2011, 22(6): 475–481
  • ASPCA — Keeping Pets Safe during Winter: The Dangers of Ice Melts
  • Merck Veterinary Manual — Ethylene Glycol (Antifreeze) Poisoning (wersja dla opiekunów)
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z 27 października 2005 r. w sprawie rodzajów i warunków stosowania środków, jakie mogą być używane na drogach publicznych oraz ulicach i placach (Dz.U. 2005 nr 230, poz. 1960)

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski