Zwierzowisko

Linienie psa i kota wiosną i jesienią — czesanie i odkłaczanie

8 minut czytania. Aktualizacja: .

Dwa razy w roku — na przełomie marca i kwietnia oraz września i października — organizm psa i kota reaguje na zmianę długości dnia świetlnego masową przebudową okrywy włosowej. U zwierząt przebywających w ogrzewanych mieszkaniach przy sztucznym oświetleniu ten naturalny zegar biologiczny ulega jednak rozregulowaniu, przez co martwy włos wypada niemal przez cały rok. Właściwy dobór narzędzi do wyczesywania oraz profilaktyka kul włosowych u kotów chronią nie tylko domowe dywany, ale przede wszystkim skórę i przewód pokarmowy czworonogów.

Wyczesywanie gęstego podszerstka u kota i psa za pomocą szczotki pudlówki oraz metalowego grzebienia podczas sezonowego linienia
Wyczesywanie gęstego podszerstka u kota i psa za pomocą szczotki pudlówki oraz metalowego grzebienia podczas sezonowego linienia

Najważniejsze

  • Głównym bodźcem uruchamiającym linienie nie jest temperatura powietrza, lecz fotoperiod — zmiana liczby godzin światła dziennego rejestrowana przez siatkówkę oka i szyszynkę wydzielającą melatoninę.
  • Narzędzi z ostrzem tnącym typu furminator nie używa się codziennie (producent zaleca 1–2 krótkie sesje w tygodniu) — przy zbyt częstym i mocnym dociskaniu mogą szarpać zdrowy włos okrywowy i drapać naskórek.
  • U kotów połknięta podczas toalety sierść może zbijać się w żołądku w twarde pilobezoary (trichobezoary), które w skrajnych przypadkach prowadzą do zagrażającej życiu niedrożności jelita cienkiego.
  • Wyciągnięta szyja przy ziemi i suchy, świszczący kaszel bez odkrztuszenia wałeczka sierści u kota to często nie zakłaczenie, lecz objaw astmy kociej lub robaczycy płucnej wymagający RTG klatki piersiowej.

Cykl wzrostu włosa (anagen, katagen, telogen) i rola światła

Każdy mieszek włosowy u psa i kota pracuje w cyklu złożonym z trzech faz: aktywnego wzrostu (anagenu), fazy przejściowej, w której cebulka obkurcza się i oddziela od brodawki (katagenu), oraz fazy spoczynku (telogenu), po której martwy włos zostaje wypchnięty przez nowo rosnący zawiązek (egzogen). W przeciwieństwie do owiec czy pudli, u których włos rośnie bardzo długo, u ras z podszerstkiem oraz u większości kotów faza wzrostu jest krótsza, a martwy włos po jej zakończeniu długo tkwi w mieszku, zanim zostanie wypchnięty przez nowy.

Synchronizatorem tego cyklu jest fotoperiod, czyli stosunek długości dnia do nocy. Gdy wiosną dzień się wydłuża, impuls świetlny przekazywany z siatkówki oka do podwzgórza i szyszynki hamuje wydzielanie melatoniny oraz (jak wykazano u wielu ssaków) zwiększa stężenie prolaktyny. To sygnał do gwałtownego zrzucenia gęstego, zimowego podszerstka i zastąpienia go rzadszą szatą letnią. Jesienią skracający się dzień uruchamia proces odwrotny: zrzucenie lekkiego włosa letniego, by zrobić miejsce dla puszystej izolacji zimowej.

Zwierzęta żyjące wyłącznie w mieszkaniach przez cały rok doświadczają stałej temperatury około 20–22 stopni Celsjusza oraz wielogodzinnej ekspozycji na sztuczne światło lamp i ekranów wieczorem. W efekcie ich szyszynka traci czytelny sygnał sezonowy, a linienie rozciąga się na 12 miesięcy z dwoma mniejszymi szczytami wiosną i jesienią. Dodatkowym czynnikiem nasilającym nagłe wypadanie sierści jest ostry stres (np. wizyta w lecznicy — uważa się, że wyrzut adrenaliny obkurcza mięśnie przywłosowe i uwalnia luźne włosy telogenowe, dlatego kot potrafi „sypać się” na stole) oraz niedobory kwasów tłuszczowych omega-3, biotyny i cynku w diecie.

Kiedy wypadanie sierści jest objawem choroby?

Fizjologiczne linienie jest zwykle równomierne na całym ciele i nie odsłania gołej skóry. Jeśli u psa lub kota pojawiają się symetryczne wyłysienia na bokach tułowia, przerzedzenia na ogonie („szczurzy ogon”), zaskórniki, łupież lub świąd, konieczne są badania krwi w kierunku niedoczynności tarczycy, zespołu Cushinga albo diagnostyka dermatofitozy (grzybicy) i alergii.

Dobór narzędzi: pudlówka, grzebień, zgrzebło i furminator

Skuteczne wyczesywanie polega na wybraniu martwych włosów znajdujących się w fazie telogenu bez ucinania i wyrywania żywego włosa okrywowego (w fazie anagenu). Najbezpieczniejszym zestawem dla psów i kotów półdługowłosych oraz dwuwarstwowych jest połączenie szczotki typu pudlówka (slicker brush) o długich, miękko uginających się na poduszce powietrznej metalowych pinach ze stalowym grzebieniem o mieszanym rozstawie zębów. Pudlówka rozluźnia zbity puch, a grzebień prowadzony od samej skóry pozwala sprawdzić, czy w głębi szaty nie zostały ukryte supełki.

U psów o dużym zagęszczeniu podszerstka (owczarki niemieckie, husky, malamuty, goldeny, corgi) w szczycie linienia świetnie sprawdza się zgrzebło podkładowe (tzw. grabki z obrotowymi zębami w jednym lub dwóch rzędach) albo trymer hakowy typu coat king z tępymi końcówkami, który wyślizguje martwy puch spomiędzy włosów przewodnich. Z kolei u psów krótkowłosych (mops, buldog francuski, labrador, beagle) i kotów krótkowłosych najlepsze rezultaty daje miękkie zgrzebło gumowe (np. typu kong zoomgroom) używane ruchami kolistymi na sucho lub podczas kąpieli.

Szczególnej ostrożności wymagają niezwykle popularne zgrzebła z wąskim, ząbkowanym ostrzem ze stali chirurgicznej (tzw. furminatory). Narzędzie to działa na zasadzie gęstego nożyka trymerskiego i szybko wyciąga luźny podszerstek. Producent zaleca 1–2 sesje w tygodniu po 10–20 minut, na suchej, rozczesanej sierści, bez zatrzymywania się w jednym miejscu i z przerwaniem przy zaczerwienieniu skóry; zbyt długie sesje lub mocny docisk mogą szarpać zdrowy włos okrywowy i podrażniać naskórek. Producent nie zaleca go u ras nieliniejących (np. maltańczyk, york, pudel) ani przy wrażliwej skórze, a u kotów syberyjskich czy maine coonów lepiej omijać nim ogon i kryzę.

Narzędzie pielęgnacyjneDo jakiego typu sierściJak działa na szatęCzęstotliwość użycia w okresie linienia
Szczotka pudlówka (z długimi, wygiętymi pinami bez kulek)Psy i koty półdługowłose, długowłose, kręcone, szpiceRozdziela pasma i wyciąga luźny puch bez cięcia włosa2–4 razy w tygodniu (zawsze z mgiełką nawilżającą)
Grzebień stalowy (zęby gęste i rzadkie)Wszystkie rasy poza zupełnie gładkowłosymiKontroluje rozczesanie sierści przy samej skórze, wyłapuje kołtunyPo każdym czesaniu szczotką jako test dokładności
Miękkie zgrzebło gumowe / silikonowePsy i koty krótkowłose (labrador, mops, kot brytyjski, europejski)Dzięki tarciu zbiera martwe igiełki sierści i masuje skóręNawet codziennie przez 5 minut
Zgrzebło z ostrzem typu furminatorLiniejące psy i koty z gęstym podszerstkiem (nie rasy nieliniejące)Podważa i wycina podszerstek stalowym grzebieniem tnącymWedług producenta 1–2 razy w tygodniu po 10–20 minut, bez docisku

Kule włosowe (pilobezoary) u kotów — profilaktyka i objawy niedrożności

Język kota pokryty jest setkami sztywnych, skierowanych ku gardłu brodawek nitkowatych zbudowanych z keratyny, które działają jak zgrzebło. Podczas codziennej toalety, zajmującej kotu sporą część czasu czuwania, haczykowate brodawki zbierają martwe włosy i uniemożliwiają ich wyplucie — wszystko, co przyklei się do języka, musi zostać połknięte. W warunkach fizjologicznych większość pojedynczych włosów przechodzi wraz z treścią pokarmową przez odźwiernik żołądka do jelit i zostaje niezauważenie wydalona z kałem.

W okresie intensywnego linienia lub przy zaburzeniach motoryki przewodu pokarmowego (np. na tle nieswoistego zapalenia jelit IBD, odwodnienia czy stresu) połknięta sierść splata się w żołądku z resztkami pokarmu i śluzem, tworząc zbitą, podłużną strukturę zwaną pilobezoarem (lub trichobezoarem). Gdy kula włosowa podrażni ścianę żołądka, kot wydala ją poprzez odruch wymiotny w postaci charakterystycznego, zbitego jak filc cygara. Większość kotów nie zwraca kul włosowych regularnie: w nieformalnych ankietach w klinice dla kotów robiło to (dwa lub więcej razy w roku) około 10% zdrowych kotów krótkowłosych i mniej więcej dwa razy więcej długowłosych. Częste zwracanie sierści, zwłaszcza u kota krótkowłosego, bywa objawem choroby — świądu skóry, pcheł, nietolerancji pokarmowej lub przewlekłej choroby jelit — i warto je skonsultować z lekarzem.

Najpoważniejszym powikłaniem zakłaczenia jest przejście dużego, twardego pilobezoaru z żołądka do wąskiego światła jelita cienkiego, gdzie może on utknąć i wywołać całkowitą lub częściową niedrożność mechaniczną. Objawy wymagające pilnej interwencji weterynaryjnej to wielokrotne, bezskuteczne odruchy wymiotne (wyrzucanie samej białej piany lub żółci), całkowita utrata apetytu, apatia, bolesny i napięty brzuch oraz brak stolca w kuwecie lub oddawanie twardych bobków połączonych pasmami sierści.

  • Najważniejsze jest regularne czesanie w okresie linienia — mniej luźnej sierści to mniej połkniętych włosów. Pasty słodowe (malt-pasty) lub preparaty z błonnikiem (np. łuską babki płesznik — psyllium) mogą ułatwiać pasaż włosów do jelit, choć ich skuteczność słabo zbadano.
  • Zadbaj o wysoką podaż wody (dieta mokra, fontanna dla kota) — dobre nawodnienie sprzyja prawidłowemu pasażowi treści jelitowej.
  • Posiej w doniczce trawę dla kota (owies, pszenicę lub jęczmień), unikając ostrych źdźbeł z trawnika na zewnątrz, które mogą utkwić w jamie nosowo-gardłowej.

Jak odróżnić zakłaczenie od ataku astmy kociej?

Wielu opiekunów kotów zgłasza w gabinecie weterynaryjnym, że ich kot „próbuje zwymiotować kulę włosową, ale nic nie wylatuje”. Zwierzę przyjmuje wtedy bardzo charakterystyczną pozycję: kuca nisko na czterech łapach z łokciami odsuniętymi od klatki piersiowej, wyciąga szyję maksymalnie do przodu równolegle do podłogi i wydaje z siebie chrapliwe, świszczące lub charczące dźwięki, którym towarzyszą gwałtowne ruchy boków ciała. Po kilkudziesięciu sekundach kot przełyka ślinę i wraca do swoich zajęć, nie pozostawiając na dywanie żadnej kuli włosowej.

Opisany epizod w większości przypadków wcale nie jest odruchem wymiotnym z żołądka, lecz napadem suchego kaszlu pochodzącego z dolnych dróg oddechowych. Układ oddechowy i pokarmowy kota podczas ataku kaszlu wyglądają dla laika niemal identycznie, ponieważ na końcu serii kaszlu kot odkrztusza gęstą wydzielinę oskrzelową do gardła i odruchowo ją połyka, oblizując nos. Prawdziwym wymiotom pilobezoarem zwykle towarzyszą silne skurcze tłoczni brzusznej przy lekko pochylonej głowie oraz obecność treści żołądkowej.

Nawracający kaszel u kota najczęściej świadczy o kociej astmie oskrzelowej (przewlekłym alergicznym zapaleniu oskrzeli; konkretnej przyczyny zwykle nie udaje się ustalić, a wśród podejrzewanych czynników wymienia się m.in. pylący żwirek, dym tytoniowy, opary środków czystości czy roztocza kurzu), zapaleniu oskrzeli lub inwazji nicieni płucnych (Aelurostrongylus abstrusus). Zamiast podawać kaszlącemu kotu kolejne porcje pasty odkłaczającej, warto nagrać krótki film telefonem podczas ataku i pokazać go lekarzowi weterynarii — niezleczona astma może doprowadzić do nagłego stanu astmatycznego i ostrej duszności.

Nigdy nie podawaj kotu oleju parafinowego strzykawką do pyska!

Dawnym, niezwykle groźnym zaleceniem przy zakłaczeniu było wlewanie kotu ciekłej parafiny do pyszczka. Parafina jest całkowicie bezsmakowa i bezwonna, dlatego kot nie uruchamia prawidłowego odruchu połykania — płyn bardzo łatwo trafia do tchawicy i płuc, wywołując trudne w leczeniu, niekiedy śmiertelne zachłystowe tłuszczowe zapalenie płuc.

Umów psa lub kota na wyczesywanie w okresie linienia

Nie radzisz sobie z górą podszerstka w mieszkaniu? Znajdź salon groomerski oferujący zabieg wyczesywania i wydmuchiwania martwej szaty.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy suplementy z olejem z łososia lub kryla naprawdę zmniejszają linienie?
Suplementacja kwasów EPA i DHA (omega-3) z oleju z ryb morskich lub kryla oraz kwasu GLA z oleju z ogórecznika nie zatrzyma fizjologicznej wymiany sierści wiosną i jesienią, ale może poprawić stan skóry i połysk sierści, zwłaszcza gdy skóra jest przesuszona od kaloryferów. Efekt, jeśli się pojawi, widać zwykle dopiero po kilku tygodniach regularnego podawania; dawkę warto ustalić z lekarzem weterynarii.
Dlaczego mój kot gryzie szczotkę i atakuje rękę po minucie czesania?
Mieszki włosowe kota (zwłaszcza wzdłuż kręgosłupa u nasady ogona i na brzuchu) są otoczone czuciowymi mechanoreceptorami, które bardzo szybko ulegają przestymulowaniu (tzw. agresja wywołana głaskaniem / czesaniem). Ponadto plastikowe szczotki mogą elektryzować suche futro, co dla kota jest nieprzyjemne. Czesz kota metalowym grzebieniem lub miękką pudlówką po 4–5 pociągnięć w jednej sesji, obserwując ruchy ogona i uszu.
Czy kąpiel psa w szczycie linienia przyspiesza pozbycie się sierści?
Tak, groomerzy często stosują tę metodę. Kąpiel w letniej wodzie z szamponem i odżywką pomaga poluzować martwy podszerstek, który następnie podczas suszenia mocną suszarką (blasterem) wychodzi całymi kępami — dzięki temu mniej sierści zostaje potem na dywanach. Psa trzeba wysuszyć do samej skóry, a przed kąpielą rozczesać kołtuny.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Welle M.M., Wiener D.J., The Hair Follicle: A Comparative Review of Canine Hair Follicle Anatomy and Physiology, Toxicologic Pathology 2016, 44(4): 564–574
  • Cannon M., Hair Balls in Cats: A normal nuisance or a sign that something is wrong?, Journal of Feline Medicine and Surgery 2013, 15(1): 21–29
  • FURminator — FAQ producenta (zalecana częstotliwość i przeciwwskazania użycia narzędzia deShedding)
  • Cornell Feline Health Center — Feline Asthma: A Risky Business for Many Cats (vet.cornell.edu)

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski