Najważniejsze
- Podstawą codziennej diety musi być karma opisana na etykiecie jako „pełnoporcjowa” (bytowa) — karmy „uzupełniające” same nie pokrywają zapotrzebowania (np. na witaminy, wapń czy taurynę) i są tylko dodatkiem do diety.
- Słynny zapis „mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego (w tym min. 4% kurczaka)” to deklaracja zamknięta: gwarantuje jedynie, że co najmniej 4% wsadu pochodzi od zwierzęcia z nazwy na froncie puszki (taki próg dla nazwy „z kurczakiem” przewiduje kodeks etykietowania FEDIAF), a skład reszty grupy nie jest ujawniany i może się zmieniać.
- Bezpośrednie porównywanie procentu białka z puszki (np. 11%) i z chrupek (np. 28%) jest błędem — po przeliczeniu na suchą masę (DM) mokra karma o wilgotności 80% ma aż 55% białka, a karma sucha (przy 10% wilgotności) około 31%.
- Koty są bezwzględnymi mięsożercami i nie potrafią syntetyzować wystarczającej ilości tauryny — według FEDIAF karma sucha dla dorosłego kota powinna zawierać co najmniej 1000 mg tauryny na 1 kg suchej masy, a mokra co najmniej 2000 mg/kg (w puszce tauryna jest gorzej przyswajalna).
Karma pełnoporcjowa (bytowa) a uzupełniająca — pierwsza rzecz do sprawdzenia
Zanim spojrzysz na listę składników mięsnych, odszukaj na odwrocie puszki lub worka obowiązkowe określenie rodzaju karmy: „Karma pełnoporcjowa dla dorosłych psów/kotów” lub „Karma uzupełniająca”. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 oraz normami żywieniowymi FEDIAF (European Pet Food Industry Federation), tylko karma pełnoporcjowa pokrywa w 100% dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na białko, aminokwasy egzogenne, kwasy tłuszczowe, makro- i mikroelementy oraz witaminy.
Karmy uzupełniające — często sprzedawane w eleganckich małych puszkach lub saszetkach zawierających czyste wyfiletowane piersi z kurczaka bądź polędwicę z tuńczyka w bulionie — wyglądają apetycznie dla człowieka, ale podawane jako jedyne pożywienie prowadzą do groźnych niedoborów. Czyste mięso mięśniowe ma drastycznie zaburzony stosunek wapnia do fosforu: fosforu jest w nim kilkanaście do kilkudziesięciu razy więcej niż wapnia (według bazy USDA surowa pierś kurczaka bez skóry ma 5 mg wapnia i 213 mg fosforu w 100 g, czyli ok. 1:40), podczas gdy FEDIAF zaleca od 1:1 do 2:1. Takie mięso nie zawiera też odpowiedniej ilości witaminy D, jodu ani tłuszczu. Karmienie kota lub psa wyłącznie karmą uzupełniającą przez kilka miesięcy może skutkować wtórną żywieniową nadczynnością przytarczyc i odwapnieniem kości, a u kotów — jeśli brakuje tauryny — także kardiomiopatią rozstrzeniową.
Zasada 10% dla karm uzupełniających i przysmaków
Karmy uzupełniające, filetówki oraz gryzaki nie powinny przekraczać 10% dziennej puli kalorycznej zwierzęcia. Pozostałe 90% energii musi pochodzić ze zbilansowanej karmy pełnoporcjowej lub precyzyjnie suplementowanej diety domowej.
Deklaracja otwarta a zamknięta i trik z rozbijaniem zbóż
Prawo paszowe nakazuje wymieniać składniki w kolejności malejącej według ich masy przed obróbką termiczną (w momencie trafienia do mieszalnika). Producenci mogą jednak wybrać jeden z dwóch sposobów opisu: deklarację zamkniętą (kategoryczną) lub otwartą. W deklaracji zamkniętej widzimy ogólnikowe grupy surowców, np. „mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego (w tym 4% wołowiny), zboża, roślinne ekstrakty białkowe, minerały”. Taki zapis pozwala fabryce zmieniać recepturę z partii na partię w zależności od dostępności i cen surowców, a owe 4% to minimalny próg, który kodeks dobrych praktyk etykietowania FEDIAF przewiduje dla nazwy „z wołowiną” na froncie puszki (dla „bogata w wołowinę” to 14%, a dla „menu z wołowiną” 26%).
Deklaracja otwarta precyzyjnie wymienia gatunki zwierząt, rodzaj tkanek i udział procentowy każdego składnika, np.: „indyk 70% (w tym mięso mięśniowe 45%, serca 15%, wątroba 10%), bulion z indyka 27,8%, minerały 1%, olej z łososia 0,2%”. Jakość karmy poznasz po tym, jak szczegółowo opisano podroby. Serca, żołądki i wątroba to cenne, bogate w witaminy i żelazo narządy, natomiast nieokreślone „produkty pochodzenia zwierzęcego” mogą obejmować wymiona, śledziony, płuca, krew czy tkankę łączną o niskiej strawności białka.
W karmach suchych uważaj na dwie popularne sztuczki technologiczne. Pierwsza to ważenie świeżego mięsa przed suszeniem: „świeży kurczak 30%” na pierwszym miejscu składu brzmi świetnie, ale świeże mięso składa się w około 70–75% z wody. Po odparowaniu wody z 30% świeżego kurczaka zostaje w gotowych chrupkach zaledwie około 10% suchej masy mięsa, przez co realnie głównym składnikiem chrupek staje się stojący na drugim miejscu suszony ryż lub groch. Druga sztuczka to tzw. splitting (rozbijanie składników roślinnych): zamiast wpisać „groch 45%” na pierwszym miejscu, producent dzieli go na „skrobię grochową 15%, białko grochowe 15%, mąkę grochową 15%”, sztucznie spychając rośliny strączkowe za mięso.
- Szukaj karm z deklaracją otwartą, w których suma dokładnie nazwanych składników przekracza 95%.
- W karmach suchych sprawdzaj, czy mięso jest podane w formie suszonej/dehydratyzowanej (mączki mięsnej), czy wyłącznie świeżej przed odparowaniem wody.
- Unikaj karm zawierających niesprecyzowane „zboża”, „produkty pochodzenia roślinnego”, cukier i karmel.
- Glikol propylenowy, który utrzymuje wilgotność półmiękkich karm i przysmaków, nie nadaje się dla kotów, bo uszkadza ich czerwone krwinki; w USA jest w karmie dla kotów zakazany (21 CFR 589.1001).
- Syntetyczne przeciwutleniacze (BHA, BHT, galusan propylu) chronią tłuszcz przed jełczeniem; BHA jest w UE dopuszczony w paszach dla wszystkich gatunków z wyjątkiem kotów. Jeśli wolisz ich unikać, wybieraj karmy konserwowane tokoferolami (witaminą E).
Składniki analityczne i przeliczanie na suchą masę (DM)
Sekcja „Składniki analityczne” podaje zawartość białka surowego, tłuszczu surowego, włókna surowego, popiołu surowego oraz wilgotności w karmie w takiej postaci, w jakiej znajduje się w opakowaniu (tzw. as fed). Ponieważ karma mokra zawiera około 78–80% wody, a karma sucha zaledwie 8–10%, wartości z puszek wydają się kilkukrotnie niższe. Jedynym rzetelnym sposobem oceny i porównania obu produktów jest przeliczenie każdego parametru na suchą masę (Dry Matter — DM).
Wzór na przeliczenie jest prosty: odejmij procent wilgotności od 100%, aby uzyskać procent suchej masy. Następnie podziel zawartość danego składnika (np. białka lub tłuszczu) przez procent suchej masy i pomnóż wynik przez 100. Przeliczając w ten sposób również węglowodany (których producenci nie mają obowiązku deklarować na etykiecie!), łatwo sprawdzisz, czy sucha karma „bezzbożowa” nie składa się w połowie ze skrobi ziemniaczanej lub grochowej.
| Parametr | Karma mokra (na etykiecie) | Karma mokra (w suchej masie DM) | Karma sucha (na etykiecie) | Karma sucha (w suchej masie DM) |
|---|---|---|---|---|
| Wilgotność | 80,0% | — (20% suchej masy) | 10,0% | — (90% suchej masy) |
| Białko surowe | 11,0% | 55,0% | 30,0% | 33,3% |
| Tłuszcz surowy | 5,5% | 27,5% | 16,0% | 17,8% |
| Popiół surowy (minerały) | 2,0% | 10,0% | 7,5% | 8,3% |
| Włókno surowe | 0,4% | 2,0% | 3,0% | 3,3% |
| Węglowodany (NFE — wyliczone) | 1,1% | 5,5% | 33,5% | 37,2% |
Jak wyliczyć ukryte węglowodany (NFE)?
Od 100% odejmij białko, tłuszcz, włókno, popiół i wilgotność (wilgotność trzeba podać na etykiecie, gdy przekracza 14%, więc przy karmie suchej często jej brak — przyjmij wtedy ok. 10%). Normy FEDIAF nie wyznaczają kotu górnej granicy węglowodanów, ale naturalna dieta kota (gryzonie, ptaki) zawiera ich bardzo mało, a w karmach suchych stanowią one często kilkadziesiąt procent suchej masy.
Popiół surowy, stosunek wapnia do fosforu i tauryna
Wielu opiekunów z niepokojem patrzy na pozycję „popiół surowy”, podejrzewając producenta o dosypywanie spalonego proszku do karmy. W rzeczywistości popiół surowy to nazwa laboratoryjnej metody oznaczania sumy wszystkich składników mineralnych (wapnia, fosforu, magnezu, sodu, potasu, żelaza, cynku). Próbkę karmy spala się w piecu muflowym w temperaturze 550°C — białka, tłuszcze i węglowodany ulegają spaleniu, a to, co zostaje na dnie tygla, to właśnie nieorganiczne minerały.
Nie ma oficjalnej normy popiołu, ale bardzo wysoki popiół zwykle świadczy o użyciu mączek mięsno-kostnych z dużym udziałem zmielonych kości, chrząstek i głów drobiowych. Taka karma ma dużo fosforu i wapnia, a nadmiar fosforu jest szczególnie niekorzystny dla zwierząt z przewlekłą chorobą nerek (PChN). Jeśli producent podaje zawartość wapnia i fosforu (w karmach pełnoporcjowych nie jest to obowiązkowe), sprawdź ich stosunek (Ca:P): według FEDIAF u dorosłych psów i kotów powinien on wynosić od 1:1 do 2:1.
W karmach dla kotów kluczowym parametrem w sekcji „Dodatki dietetyczne na 1 kg” jest tauryna (kwas 2-aminoetanosulfonowy). Koty mają minimalną aktywność enzymu dekarboksylazy sulfinoalaninowej i tracą taurynę bezpowrotnie z kwasami żółciowymi. Niedobór tauryny prowadzi do centralnej degeneracji siatkówki (nieodwracalnej ślepoty) oraz kardiomiopatii rozstrzeniowej (DCM). Minimalne zalecenia FEDIAF to 1000 mg/kg suchej masy dla karm suchych i 2000–2500 mg/kg DM dla karm mokrych — obróbka termiczna w puszce obniża biodostępność tauryny, dlatego karma mokra potrzebuje jej 2–2,5 raza więcej. Przy 80% wilgotności 2000 mg/kg DM to około 400 mg na 1 kg gotowej karmy. Pamiętaj, że w „dodatkach dietetycznych” producent podaje tylko taurynę dodaną, bez tej obecnej naturalnie w mięsie.
Zapisuj wagę i reakcje pokarmowe w profilu zwierzaka
Monitoruj masę ciała swojego psa lub kota przy każdej zmianie karmy i przechowuj wyniki badań krwi w jednym miejscu.
Przejdź do narzędzia



