Zwierzowisko

Jak czytać skład karmy dla psa i kota — przeliczanie na suchą masę, normy FEDIAF i pułapki etykiet

8 minut czytania. Aktualizacja: .

Kolorowy przód opakowania z napisem „bogata w świeżą wołowinę” lub „holistyczna receptura” to wyłącznie przekaz marketingowy. Prawdziwą wartość odżywczą karmy zdradza dopiero tylna etykieta zapisana drobnym drukiem, podlegająca rygorystycznym przepisom prawa paszowego Unii Europejskiej oraz wytycznym FEDIAF. Aby odróżnić pełnowartościowy posiłek mięsny od drogiego wypełniacza zbożowego, wystarczy opanować trzy umiejętności: odróżnianie karmy pełnoporcjowej od uzupełniającej, czytanie kolejności surowców przed i po obróbce termicznej oraz przeliczanie składników analitycznych na suchą masę (DM).

Opiekun analizujący etykietę puszki mokrej karmy i opakowania suchej karmy dla psa oraz kota na kuchennym blacie
Opiekun analizujący etykietę puszki mokrej karmy i opakowania suchej karmy dla psa oraz kota na kuchennym blacie

Najważniejsze

  • Podstawą codziennej diety musi być karma opisana na etykiecie jako „pełnoporcjowa” (bytowa) — karmy „uzupełniające” same nie pokrywają zapotrzebowania (np. na witaminy, wapń czy taurynę) i są tylko dodatkiem do diety.
  • Słynny zapis „mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego (w tym min. 4% kurczaka)” to deklaracja zamknięta: gwarantuje jedynie, że co najmniej 4% wsadu pochodzi od zwierzęcia z nazwy na froncie puszki (taki próg dla nazwy „z kurczakiem” przewiduje kodeks etykietowania FEDIAF), a skład reszty grupy nie jest ujawniany i może się zmieniać.
  • Bezpośrednie porównywanie procentu białka z puszki (np. 11%) i z chrupek (np. 28%) jest błędem — po przeliczeniu na suchą masę (DM) mokra karma o wilgotności 80% ma aż 55% białka, a karma sucha (przy 10% wilgotności) około 31%.
  • Koty są bezwzględnymi mięsożercami i nie potrafią syntetyzować wystarczającej ilości tauryny — według FEDIAF karma sucha dla dorosłego kota powinna zawierać co najmniej 1000 mg tauryny na 1 kg suchej masy, a mokra co najmniej 2000 mg/kg (w puszce tauryna jest gorzej przyswajalna).

Karma pełnoporcjowa (bytowa) a uzupełniająca — pierwsza rzecz do sprawdzenia

Zanim spojrzysz na listę składników mięsnych, odszukaj na odwrocie puszki lub worka obowiązkowe określenie rodzaju karmy: „Karma pełnoporcjowa dla dorosłych psów/kotów” lub „Karma uzupełniająca”. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 oraz normami żywieniowymi FEDIAF (European Pet Food Industry Federation), tylko karma pełnoporcjowa pokrywa w 100% dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na białko, aminokwasy egzogenne, kwasy tłuszczowe, makro- i mikroelementy oraz witaminy.

Karmy uzupełniające — często sprzedawane w eleganckich małych puszkach lub saszetkach zawierających czyste wyfiletowane piersi z kurczaka bądź polędwicę z tuńczyka w bulionie — wyglądają apetycznie dla człowieka, ale podawane jako jedyne pożywienie prowadzą do groźnych niedoborów. Czyste mięso mięśniowe ma drastycznie zaburzony stosunek wapnia do fosforu: fosforu jest w nim kilkanaście do kilkudziesięciu razy więcej niż wapnia (według bazy USDA surowa pierś kurczaka bez skóry ma 5 mg wapnia i 213 mg fosforu w 100 g, czyli ok. 1:40), podczas gdy FEDIAF zaleca od 1:1 do 2:1. Takie mięso nie zawiera też odpowiedniej ilości witaminy D, jodu ani tłuszczu. Karmienie kota lub psa wyłącznie karmą uzupełniającą przez kilka miesięcy może skutkować wtórną żywieniową nadczynnością przytarczyc i odwapnieniem kości, a u kotów — jeśli brakuje tauryny — także kardiomiopatią rozstrzeniową.

Zasada 10% dla karm uzupełniających i przysmaków

Karmy uzupełniające, filetówki oraz gryzaki nie powinny przekraczać 10% dziennej puli kalorycznej zwierzęcia. Pozostałe 90% energii musi pochodzić ze zbilansowanej karmy pełnoporcjowej lub precyzyjnie suplementowanej diety domowej.

Deklaracja otwarta a zamknięta i trik z rozbijaniem zbóż

Prawo paszowe nakazuje wymieniać składniki w kolejności malejącej według ich masy przed obróbką termiczną (w momencie trafienia do mieszalnika). Producenci mogą jednak wybrać jeden z dwóch sposobów opisu: deklarację zamkniętą (kategoryczną) lub otwartą. W deklaracji zamkniętej widzimy ogólnikowe grupy surowców, np. „mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego (w tym 4% wołowiny), zboża, roślinne ekstrakty białkowe, minerały”. Taki zapis pozwala fabryce zmieniać recepturę z partii na partię w zależności od dostępności i cen surowców, a owe 4% to minimalny próg, który kodeks dobrych praktyk etykietowania FEDIAF przewiduje dla nazwy „z wołowiną” na froncie puszki (dla „bogata w wołowinę” to 14%, a dla „menu z wołowiną” 26%).

Deklaracja otwarta precyzyjnie wymienia gatunki zwierząt, rodzaj tkanek i udział procentowy każdego składnika, np.: „indyk 70% (w tym mięso mięśniowe 45%, serca 15%, wątroba 10%), bulion z indyka 27,8%, minerały 1%, olej z łososia 0,2%”. Jakość karmy poznasz po tym, jak szczegółowo opisano podroby. Serca, żołądki i wątroba to cenne, bogate w witaminy i żelazo narządy, natomiast nieokreślone „produkty pochodzenia zwierzęcego” mogą obejmować wymiona, śledziony, płuca, krew czy tkankę łączną o niskiej strawności białka.

W karmach suchych uważaj na dwie popularne sztuczki technologiczne. Pierwsza to ważenie świeżego mięsa przed suszeniem: „świeży kurczak 30%” na pierwszym miejscu składu brzmi świetnie, ale świeże mięso składa się w około 70–75% z wody. Po odparowaniu wody z 30% świeżego kurczaka zostaje w gotowych chrupkach zaledwie około 10% suchej masy mięsa, przez co realnie głównym składnikiem chrupek staje się stojący na drugim miejscu suszony ryż lub groch. Druga sztuczka to tzw. splitting (rozbijanie składników roślinnych): zamiast wpisać „groch 45%” na pierwszym miejscu, producent dzieli go na „skrobię grochową 15%, białko grochowe 15%, mąkę grochową 15%”, sztucznie spychając rośliny strączkowe za mięso.

  • Szukaj karm z deklaracją otwartą, w których suma dokładnie nazwanych składników przekracza 95%.
  • W karmach suchych sprawdzaj, czy mięso jest podane w formie suszonej/dehydratyzowanej (mączki mięsnej), czy wyłącznie świeżej przed odparowaniem wody.
  • Unikaj karm zawierających niesprecyzowane „zboża”, „produkty pochodzenia roślinnego”, cukier i karmel.
  • Glikol propylenowy, który utrzymuje wilgotność półmiękkich karm i przysmaków, nie nadaje się dla kotów, bo uszkadza ich czerwone krwinki; w USA jest w karmie dla kotów zakazany (21 CFR 589.1001).
  • Syntetyczne przeciwutleniacze (BHA, BHT, galusan propylu) chronią tłuszcz przed jełczeniem; BHA jest w UE dopuszczony w paszach dla wszystkich gatunków z wyjątkiem kotów. Jeśli wolisz ich unikać, wybieraj karmy konserwowane tokoferolami (witaminą E).

Składniki analityczne i przeliczanie na suchą masę (DM)

Sekcja „Składniki analityczne” podaje zawartość białka surowego, tłuszczu surowego, włókna surowego, popiołu surowego oraz wilgotności w karmie w takiej postaci, w jakiej znajduje się w opakowaniu (tzw. as fed). Ponieważ karma mokra zawiera około 78–80% wody, a karma sucha zaledwie 8–10%, wartości z puszek wydają się kilkukrotnie niższe. Jedynym rzetelnym sposobem oceny i porównania obu produktów jest przeliczenie każdego parametru na suchą masę (Dry Matter — DM).

Wzór na przeliczenie jest prosty: odejmij procent wilgotności od 100%, aby uzyskać procent suchej masy. Następnie podziel zawartość danego składnika (np. białka lub tłuszczu) przez procent suchej masy i pomnóż wynik przez 100. Przeliczając w ten sposób również węglowodany (których producenci nie mają obowiązku deklarować na etykiecie!), łatwo sprawdzisz, czy sucha karma „bezzbożowa” nie składa się w połowie ze skrobi ziemniaczanej lub grochowej.

ParametrKarma mokra (na etykiecie)Karma mokra (w suchej masie DM)Karma sucha (na etykiecie)Karma sucha (w suchej masie DM)
Wilgotność80,0%— (20% suchej masy)10,0%— (90% suchej masy)
Białko surowe11,0%55,0%30,0%33,3%
Tłuszcz surowy5,5%27,5%16,0%17,8%
Popiół surowy (minerały)2,0%10,0%7,5%8,3%
Włókno surowe0,4%2,0%3,0%3,3%
Węglowodany (NFE — wyliczone)1,1%5,5%33,5%37,2%

Jak wyliczyć ukryte węglowodany (NFE)?

Od 100% odejmij białko, tłuszcz, włókno, popiół i wilgotność (wilgotność trzeba podać na etykiecie, gdy przekracza 14%, więc przy karmie suchej często jej brak — przyjmij wtedy ok. 10%). Normy FEDIAF nie wyznaczają kotu górnej granicy węglowodanów, ale naturalna dieta kota (gryzonie, ptaki) zawiera ich bardzo mało, a w karmach suchych stanowią one często kilkadziesiąt procent suchej masy.

Popiół surowy, stosunek wapnia do fosforu i tauryna

Wielu opiekunów z niepokojem patrzy na pozycję „popiół surowy”, podejrzewając producenta o dosypywanie spalonego proszku do karmy. W rzeczywistości popiół surowy to nazwa laboratoryjnej metody oznaczania sumy wszystkich składników mineralnych (wapnia, fosforu, magnezu, sodu, potasu, żelaza, cynku). Próbkę karmy spala się w piecu muflowym w temperaturze 550°C — białka, tłuszcze i węglowodany ulegają spaleniu, a to, co zostaje na dnie tygla, to właśnie nieorganiczne minerały.

Nie ma oficjalnej normy popiołu, ale bardzo wysoki popiół zwykle świadczy o użyciu mączek mięsno-kostnych z dużym udziałem zmielonych kości, chrząstek i głów drobiowych. Taka karma ma dużo fosforu i wapnia, a nadmiar fosforu jest szczególnie niekorzystny dla zwierząt z przewlekłą chorobą nerek (PChN). Jeśli producent podaje zawartość wapnia i fosforu (w karmach pełnoporcjowych nie jest to obowiązkowe), sprawdź ich stosunek (Ca:P): według FEDIAF u dorosłych psów i kotów powinien on wynosić od 1:1 do 2:1.

W karmach dla kotów kluczowym parametrem w sekcji „Dodatki dietetyczne na 1 kg” jest tauryna (kwas 2-aminoetanosulfonowy). Koty mają minimalną aktywność enzymu dekarboksylazy sulfinoalaninowej i tracą taurynę bezpowrotnie z kwasami żółciowymi. Niedobór tauryny prowadzi do centralnej degeneracji siatkówki (nieodwracalnej ślepoty) oraz kardiomiopatii rozstrzeniowej (DCM). Minimalne zalecenia FEDIAF to 1000 mg/kg suchej masy dla karm suchych i 2000–2500 mg/kg DM dla karm mokrych — obróbka termiczna w puszce obniża biodostępność tauryny, dlatego karma mokra potrzebuje jej 2–2,5 raza więcej. Przy 80% wilgotności 2000 mg/kg DM to około 400 mg na 1 kg gotowej karmy. Pamiętaj, że w „dodatkach dietetycznych” producent podaje tylko taurynę dodaną, bez tej obecnej naturalnie w mięsie.

Zapisuj wagę i reakcje pokarmowe w profilu zwierzaka

Monitoruj masę ciała swojego psa lub kota przy każdej zmianie karmy i przechowuj wyniki badań krwi w jednym miejscu.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy karma z napisem „Grain-Free” (bezzbożowa) zawsze jest niskowęglowodanowa?
Nie. Aby chrupki w karmie suchej skleiły się w ekstruderze, niezbędna jest skrobia. W karmach bezzbożowych pszenicę i kukurydzę zastępuje się ziemniakami, batatami, grochem, soczewicą lub tapioką. Często taka karma nadal zawiera dużo węglowodanów, a karmy z grochem, soczewicą i innymi strączkami wysoko w składzie amerykańska FDA badała w latach 2018–2022 pod kątem związku z kardiomiopatią rozstrzeniową (DCM) u psów — związku przyczynowego dotąd nie potwierdzono.
Co oznaczają gumy roślinne (guma kasja, guma guar, karagen) w mokrych karmach?
Są to zagęszczacze technologiczne nadające karmie strukturę galaretki lub spójnego pasztetu. To dopuszczone dodatki technologiczne. U części zwierząt z wrażliwym przewodem pokarmowym (IBD, nawracające biegunki) mogą nasilać fermentację jelitową i gazy, choć brakuje dobrych badań na ten temat. Jeśli zwierzę źle znosi karmy w galarecie, wypróbuj karmę z samym bulionem.
Jaki poziom fosforu w suchej masie jest bezpieczny dla dorosłego kota?
Minimalne zalecenie FEDIAF dla dorosłego kota to 0,26–0,35% fosforu w suchej masie (dla kociąt 0,84%), a większość karm ma go więcej. Według FEDIAF nerkom kotów może szkodzić zwłaszcza duży dodatek łatwo przyswajalnych fosforanów nieorganicznych (np. diwodorofosforanu sodu) — od ok. 1,5 g fosforu na 1000 kcal. U kota z przewlekłą chorobą nerek zawartość fosforu w diecie ustala lekarz weterynarii.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • FEDIAF Nutritional Guidelines for Complete and Complementary Pet Food for Cats and Dogs, wydanie z września 2025.
  • FEDIAF Code of Good Labelling Practice for Pet Food, październik 2019.
  • WSAVA Global Nutrition Committee, Guidelines on Selecting Pet Foods, aktualizacja z 10.03.2021 — https://wsava.org/wp-content/uploads/2021/04/Selecting-a-pet-food-for-your-pet-updated-2021_WSAVA-Global-Nutrition-Toolkit.pdf
  • WSAVA, The Savvy Dog Owner's Guide: Nutrition on the Internet oraz The Savvy Cat Owner's Guide: Nutrition on the Internet, 2013 — https://wsava.org/wp-content/uploads/2020/01/The-Savvy-Dog-Owner-s-Guide-to-Nutrition-on-the-Internet.pdf
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz.
  • USDA FoodData Central (SR Legacy), Chicken, broiler or fryers, breast, skinless, boneless, meat only, raw (FDC ID 171077).
  • 21 CFR § 589.1001 Propylene glycol in or on cat food (61 FR 19544, 2.05.1996) — https://www.law.cornell.edu/cfr/text/21/589.1001
  • Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/1399 z 5.10.2020 w sprawie zezwolenia na stosowanie butylohydroksyanizolu (BHA) jako dodatku paszowego dla wszystkich gatunków zwierząt z wyjątkiem kotów.

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski