Najważniejsze
- WSAVA zaleca, by nie karmić psów i kotów dietą surową, bo nie ma rzetelnych dowodów na jej korzyści zdrowotne, a ryzyko jest dobrze opisane. Kanadyjskie CVMA uznało w 2023 r., że zagrożenia przeważają nad deklarowanymi korzyściami, a amerykańskie CDC nie zaleca surowej karmy ani surowych przysmaków.
- W 35 mrożonych gotowych karmach surowych z Holandii wykryto Listeria monocytogenes w 54% produktów, E. coli O157:H7 w 23% i salmonellę w 20%. Po jednym skażonym posiłku 7 z 16 psów wydalało salmonellę z kałem nawet przez tydzień.
- Surowe mięso i podroby dzika, a także surowa wieprzowina, mogą przenieść wirusa choroby Aujeszkyego, która u psów i kotów niemal zawsze kończy się śmiercią w ciągu kilku dni; mrożenie nie zabija wirusa. Kotom zagraża też ptasia grypa H5N1 z surowego mięsa i niepasteryzowanego mleka.
- W analizie 95 domowych racji BARF dla psów 60% miało poważne błędy, m.in. za mało jodu, cynku i miedzi. Jeśli karmisz surowo, wybierz karmę pełnoporcjową, przestrzegaj higieny jak przy surowym mięsie dla ludzi i zrezygnuj z surowej diety, gdy w domu jest małe dziecko, kobieta w ciąży, senior lub osoba z osłabioną odpornością.
Co wiadomo o korzyściach i co mówią organizacje weterynaryjne
Według przeglądu czterech lekarzy weterynarii z dyplomem z żywienia zwierząt (Freeman i wsp., 2013) korzyści przypisywane diecie surowej, np. lepsze trawienie, ładniejsza sierść, czystsze zęby czy mocniejsza odporność, opierają się na relacjach właścicieli i nie zostały naukowo sprawdzone. Wykazano jedynie nieco lepszą strawność: u kotów strawność energii z karmy surowej była o 8% wyższa niż z suchej karmy ekstrudowanej, ale ta sama karma podgrzana do co najmniej 71°C była strawna tak samo jak surowa. Lśniąca sierść może wynikać z dużej ilości tłuszczu, który u części zwierząt wywołuje biegunki, a nawet zapalenie trzustki.
Fińskie badanie ankietowe DogRisk (ponad 4 tys. psów) powiązało surowe podroby w diecie szczeniąt z rzadszymi objawami alergii skórnej zgłaszanymi przez właścicieli. Autorzy zastrzegają jednak, że nie dowodzi to związku przyczynowego, a krytycy wskazują m.in., że właściciele odtwarzali z pamięci żywienie sprzed lat. FDA przypomina, że CDC i AVMA (Amerykańskie Stowarzyszenie Medycyny Weterynaryjnej) odradzają karmienie zwierząt surowym mięsem.
| Instytucja | Rok | Stanowisko w skrócie |
|---|---|---|
| WSAVA (Światowe Stowarzyszenie Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt) | 2017, wersja z 2020 | Brak udokumentowanych korzyści; nie karmić psów i kotów dietą surową |
| CVMA (Kanadyjskie Stowarzyszenie Lekarzy Weterynarii) | 2023 | Ryzyko dla zwierząt i ludzi przeważa nad deklarowanymi korzyściami; karmy po HPP nie należy uważać za wolną od patogenów |
| CDC (Centra Kontroli i Prewencji Chorób, USA) | 2025 | Nie zaleca podawania psom i kotom surowej karmy ani surowych przysmaków |
| FEDIAF (europejska federacja producentów karm) | 2017 | Domowe diety surowe trudno zbilansować; zaleca gotowe karmy pełnoporcjowe i higienę |
| Komitet Nauk Weterynaryjnych i Biologii Rozrodu PAN | 2023 | Nie karmić kotów surowymi produktami drobiowymi; mrożenie nie odkaża pokarmu z wirusa grypy ptaków |
Bakterie, oporność na antybiotyki i ryzyko dla domowników
Surowe mięso, także przeznaczone dla ludzi, często zawiera bakterie, najczęściej E. coli, Salmonella, Clostridium, Campylobacter i Listeria. W badaniu FDA z lat 2010–2012 salmonellę wykryto w 15, a Listeria monocytogenes w 32 ze 196 próbek gotowych karm surowych. W 35 mrożonych karmach surowych dostępnych w Holandii E. coli O157:H7, wytwarzająca toksynę Shiga, była w 23% produktów, Listeria monocytogenes w 54%, salmonella w 20%, a szczepy E. coli wytwarzające ESBL, czyli enzymy oporności na antybiotyki, w 80%.
Zwierzę nie musi chorować, żeby zakażać. W badaniach od 3 do 50% psów karmionych surowo wydalało salmonellę z kałem, a po jednym posiłku ze skażonej karmy 7 z 16 psów wydalało ją nawet przez 7 dni. W brytyjskim badaniu E. coli oporne na co najmniej jeden antybiotyk miało 54% psów karmionych surowo i 17% pozostałych, a salmonellę znaleziono wyłącznie u psów na diecie surowej.
Ludzie zakażają się przy przygotowywaniu karmy, myciu misek, sprzątaniu odchodów i w kontakcie ze zwierzęciem. W Anglii w 2017 r. czworo ludzi zakaziło się spokrewnionymi szczepami E. coli O157; troje miało kontakt z psami karmionymi surowymi żwaczami, a jedna osoba zmarła. Surową karmę uznano za możliwe, choć niepotwierdzone źródło. CDC za najbardziej narażonych uznaje dzieci poniżej 5 lat, osoby po 65. roku życia, kobiety w ciąży i osoby z osłabioną odpornością, także jeśli same nie karmią zwierzęcia (WSAVA).
Liofilizowane przysmaki to też surowe mięso
Liofilizowane przysmaki, np. wątróbka, są w większości surowe i niosą podobne ryzyko bakteryjne jak surowa karma. Według CDC liofilizacja, suszenie i mrożenie tylko zmniejszają liczbę drobnoustrojów, ale nie zabijają wszystkich.
Pasożyty oraz choroba Aujeszkyego z mięsa świń i dzików
Z surowym mięsem i podrobami (np. wątrobą i płucami) pies lub kot może połknąć tasiemce, w tym bąblowca Echinococcus granulosus, glisty oraz pierwotniaki: toksoplazmę, Sarcocystis i Neospora caninum — wymienia europejska rada ekspertów ds. pasożytów ESCCAP. W holenderskich karmach surowych sarkocysty znaleziono w 8 z 35 produktów, a toksoplazmę w 2. Koty jedzące surowe mięso częściej wydalają oocysty toksoplazmy, groźnej zwłaszcza dla kobiet w ciąży i osób z osłabioną odpornością.
Dla samego zwierzęcia najgroźniejsza jest choroba Aujeszkyego (wścieklizna rzekoma) wywoływana przez herpeswirus świń. Świnie i dziki mogą być bezobjawowymi nosicielami, a pies lub kot zakaża się, zjadając ich surowe mięso lub podroby. Po kilku dniach pojawiają się objawy neurologiczne, ślinotok i często silny świąd prowadzący do samookaleczeń. Większość zwierząt pada w ciągu kilku dni, przeżycia opisywano wyjątkowo. Nie ma leczenia przyczynowego ani szczepionki dla psów i kotów, a wirus przeżywa zamrażanie i rozmrażanie.
Polska od 2023 r. ma status kraju wolnego od choroby Aujeszkyego u świń, ale wirus nadal krąży wśród dzików: w badaniu z 2024 r. przeciwciała miało 32% z 320 dzików z Polski południowej i centralnej. Autorzy wskazują na ryzyko przeniesienia wirusa na psy myśliwskie.
Surowa wieprzowina i dzik — bez wyjątków
Psa i kota przed chorobą Aujeszkyego chroni tylko niepodawanie surowego mięsa, podrobów i resztek ze świń i dzików, także po polowaniu.
Ptasia grypa H5N1 u kotów — Polska 2023 i USA 2024–2025
Wirus H5N1 z kladu 2.3.4.4b jest szczególnie groźny dla kotów; psy chorują zwykle łagodnie. Na przełomie czerwca i lipca 2023 r. w Polsce H5N1 potwierdzono u 25 z 46 zbadanych kotów, a bardzo podobne wirusy wskazywały na wspólne źródło. W jednym domu wirus wykryto w surowym kurczaku kupionym do jedzenia dla ludzi, ale pochodzenia tej próbki nie dało się potwierdzić — mogła zostać skażona po uboju, w transporcie albo w domu. Źródła zakażeń nie ustalono z pewnością; chorowały zarówno koty wychodzące, jak i niewychodzące.
W USA od końca 2024 r. zachorowania i padnięcia kotów powiązano z surowymi karmami z drobiu i surowym mlekiem, a część partii karm wycofano. W hrabstwie Los Angeles zachorowało 19 kotów z pięciu domów, 14 padło lub zostało uśpionych; wszystkie dostawały surowe mleko, surowy drób lub surową karmę, a u 9 zbadanych potwierdzono H5N1. Od stycznia 2025 r. FDA wymaga, by producenci karm dla psów i kotów z surowego drobiu lub surowych produktów od bydła uwzględniali H5N1 w planach bezpieczeństwa żywności.
FDA nie zna przypadków zakażenia człowieka przez karmę. W 2026 r. CDC opisało jednak przeciwciała przeciw H5N1 u bezobjawowej osoby z personelu weterynaryjnego po kontakcie z chorym kotem i uznało to za możliwe przeniesienie wirusa z kota na człowieka. CDC zaleca, by nie podawać kotom surowych produktów zwierzęcych.
Kości i błędy w domowych recepturach
Według WSAVA kości mogą powodować złamania zębów, zaparcia, biegunki i niedrożność przewodu pokarmowego, a nie zmniejszają ryzyka płytki nazębnej ani utraty zębów z powodu chorób przyzębia. Kość może też przebić przełyk, żołądek lub jelito; w opisanych seriach przypadków kości stanowiły od 30 do 80% ciał obcych w przełyku psów i kotów. Twierdzenia, że groźne są tylko kości gotowane, nie sprawdzono: autorzy przeglądu z 2013 r. nie znaleźli badań porównujących częstość niedrożności i przebić po kościach surowych i gotowanych.
W niemieckiej analizie 95 domowych racji BARF dla dorosłych psów 60% miało poważne błędy: około połowa dostarczała za mało jodu, ponad połowa za mało cynku i miedzi, co czwarta za mało witaminy A, a co dziesiąta mniej niż jedną czwartą potrzebnego wapnia i zarazem za mało witaminy D. Opisano też 12 psów z podwyższoną tyroksyną po diecie surowej, u połowy z objawami nadczynności tarczycy, którą WSAVA wiąże z tkanką tarczycy w karmie. Po zmianie diety wyniki wróciły do normy.
Najbardziej narażone są młode zwierzęta. Kocię rasy sfinks karmione u hodowcy wyłącznie surowym kurczakiem miało w wieku 5 miesięcy odwapnione kości, złamanie kości podudzia i zmianę na siatkówce sugerującą niedobór tauryny; wyzdrowiało po dwóch miesiącach na pełnoporcjowej karmie dla kociąt z dodatkiem tauryny.
Dlaczego w tym poradniku nie ma proporcji „mięso, podroby, kości”
Popularne schematy BARF powstają zwykle na podstawie opinii, a nie recenzowanych badań, a analiza 95 domowych racji pokazała, że nie gwarantują pokrycia zapotrzebowania. Recepturę diety domowej, surowej czy gotowanej, powinien ułożyć lekarz weterynarii specjalizujący się w żywieniu.
Jeśli mimo to wybierasz surową dietę — jak ograniczyć ryzyko
Żaden sposób nie usuwa ryzyka całkowicie. Jeśli w domu mieszka dziecko poniżej 5 lat, kobieta w ciąży, osoba po 65. roku życia albo ktoś z osłabioną odpornością, bezpieczniej zrezygnować z surowej karmy. Alternatywą jest gotowa karma pełnoporcjowa albo dieta domowa gotowana, ułożona przez lekarza weterynarii z dyplomem z żywienia zwierząt (ECVCN w Europie, ACVN w USA). Jeśli zostajesz przy diecie surowej:
- Wybieraj gotową karmę „pełnoporcjową”, nie „uzupełniającą”. WSAVA radzi pytać producenta, czy zatrudnia specjalistę od żywienia zwierząt (z doktoratem z tej dziedziny lub dyplomem ACVN albo ECVCN) i czy bada gotowe partie mikrobiologicznie. Obowiązkowe badania obejmują salmonellę i bakterie Enterobacteriaceae, ale nie listerie, Campylobacter ani STEC.
- Nie podawaj surowej wieprzowiny ani mięsa i podrobów dzika, a kotom surowego drobiu i surowego mleka.
- Karmę trzymaj zamrożoną w szczelnym pojemniku, osobno od jedzenia dla ludzi, rozmrażaj w lodówce, nie płucz mięsa, a resztki, które leżały w temperaturze pokojowej, wyrzucaj. Po karmieniu myj ręce mydłem co najmniej 20 sekund, dezynfekuj blaty i miski i nie pozwalaj zwierzęciu lizać twarzy.
- Według ESCCAP pies jedzący surowe mięso, które nie było odpowiednio zamrożone ani ugotowane, powinien dostawać środek na tasiemce co 4 tygodnie, a kot mieć badany kał lub być odrobaczany co najmniej 4 razy w roku. Przed pierwotniakami, np. toksoplazmą, odrobaczanie nie chroni.
- Raz w roku zrób przegląd z badaniem krwi (także tyroksyny) i moczu i podaj lekarzowi pełną listę tego, co je zwierzę. Większości niedoborów badania krwi nie wykryją, do tego potrzebna jest ocena receptury.
| Metoda | Co ogranicza | Czego nie załatwia |
|---|---|---|
| Mrożenie (według ESCCAP co najmniej tydzień w temperaturze od −17 do −20°C) | Unieszkodliwia większość stadiów pasożytów w mięsie, m.in. tasiemców | Nie zabija wszystkich bakterii ani włośni z dziczyzny; wirusy choroby Aujeszkyego i grypy ptaków przeżywają mrożenie |
| HPP (utrwalanie wysokim ciśnieniem) | Zmniejsza liczbę wielu bakterii i wirusów | Karmy po HPP nie należy uważać za wolną od patogenów; skuteczność zależy od drobnoustroju |
| Gotowanie na wskroś (dla pasożytów co najmniej 10 minut w 65°C w środku kawałka) | Zabija salmonellę, listerie i inne bakterie, pasożyty oraz wirusa H5N1 | Nie poprawia bilansu receptury; dieta gotowana też musi być zbilansowana |
Znajdź lekarza weterynarii w okolicy
Zanim zmienisz dietę psa lub kota na surową albo domową gotowaną, omów ją z lekarzem weterynarii. Gabinety w pobliżu znajdziesz w katalogu usług.
Przejdź do narzędzia



