Najważniejsze
- Kondycję ciała oceniamy w 9-stopniowej skali BCS (Body Condition Score) — u zdrowego psa i kota o nocie BCS 4–5/9 żebra są łatwo wyczuwalne pod płaską dłonią bez naciskania, a z góry wyraźnie widać wcięcie w talii.
- Spoczynkowe zapotrzebowanie energetyczne (RER) na redukcji zawsze obliczamy na docelową (idealną), a nie aktualną masę ciała, według wzoru: RER = 70 × (masa docelowa w kg)^0,75.
- Bezpieczne tempo utraty masy ciała wynosi u psa 1–2% tygodniowo, natomiast u kota maksymalnie 0,5–1% tygodniowo — zbyt szybkie odchudzanie, a zwłaszcza głodówka u otyłego kota może wywołać stłuszczenie (lipidozę) wątroby — chorobę potencjalnie śmiertelną.
- Odmierzając karmę kubeczkiem z podziałką, opiekunowie mylą się w badaniach nawet o kilkadziesiąt procent, a skrajnie o ponad 150% — jedynym dokładnym narzędziem na diecie redukcyjnej jest cyfrowa waga kuchenna z dokładnością do 1 grama.
Skala kondycji ciała BCS (1–9) — jak sprawdzić, czy zwierzak ma nadwagę?
Sama liczba na wadze weterynaryjnej nie mówi wszystkiego, ponieważ wzorce rasowe mają szerokie widełki, a w przypadku kundelków i kotów europejskich punktem odniesienia jest budowa anatomiczna konkretnego osobnika. Międzynarodowym standardem stosowanym przez lekarzy weterynarii (WSAVA) jest 9-stopniowa skala BCS (Body Condition Score). Nota 1–3 oznacza wychudzenie, 4–5 to sylwetka idealna, 6–7 to nadwaga, a 8–9 to otyłość kliniczna.
Każdy punkt powyżej noty 5 w skali BCS oznacza około 10–15% nadmiarowej tkanki tłuszczowej ponad idealną masę ciała. Zwierzę o BCS 7/9 waży więc o około 20–30% za dużo, a przy BCS 9/9 nadmiar masy przekracza 40%. Aby samodzielnie ocenić BCS w domu, wykonaj trzy testy dotykowe i wzrokowe: przyłóż płasko dłonie do boków klatki piersiowej (powinieneś wyczuć żebra jak kostki na grzbiecie własnej dłoni przy wyprostowanych palcach — jeśli musisz wbijać palce w warstwę tłuszczu, zwierzak ma nadwagę), spójrz na zwierzę z góry (za żebrami musi rysować się wyraźne przewężenie w talii) oraz z boku (brzuch psa powinien być podciągnięty ku górze w stronę pachwin, a u kota kieszonka tłuszczowa na podbrzuszu nie może rozlewać się na boki i utrudniać skakania).
Obliczanie kaloryczności diety redukcyjnej — wzór na RER i DER
Najczęstszym błędem opiekunów jest stosowanie dawkowania z tabeli na worku karmy dla aktualnej wagi otyłego zwierzęcia — tabele producentów są często zawyżone i zakładają wysoką aktywność niekastrowanego osobnika. Aby zaplanować redukcję, najpierw wspólnie z lekarzem weterynarii określ docelową (idealną) masę ciała, a następnie wylicz dla niej spoczynkowe zapotrzebowanie energetyczne RER (Resting Energy Requirement) za pomocą wzoru potęgowego: RER (kcal/dobę) = 70 × (docelowa masa ciała w kg)^0,75. Aby podnieść masę do potęgi 0,75 na zwykłym kalkulatorze, podnieś masę do sześcianu (masa × masa × masa), a następnie dwukrotnie wciśnij przycisk pierwiastka kwadratowego.
Kolejnym krokiem jest wyliczenie dziennego zapotrzebowania na czas odchudzania (DER redukcyjne). U psów na diecie odchudzającej przyjmuje się współczynnik 1,0 × RER wyliczonego dla masy docelowej (w opornych przypadkach pod kontrolą lekarza schodzi się do 0,8 × RER). U kotów przyjmuje się zwykle 0,8 × RER dla masy docelowej (podobnie MSD Veterinary Manual zaleca start od ok. 70% zapotrzebowania bytowego kota). Nigdy nie ucinaj kalorii drastycznie z dnia na dzień — jeżeli zwierzę dotychczas zjadało dwukrotnie więcej, obniżaj porcję stopniowo, z tygodnia na tydzień, aż dojdziesz do wyliczonego pułapu.
| Docelowa (idealna) masa ciała | RER = 70 × (kg)^0,75 | DER dla psa na redukcji (1,0 × RER) | DER dla kota na redukcji (0,8 × RER) | Pies skłonny do tycia (utrzymanie: 1,4 × RER) |
|---|---|---|---|---|
| 4 kg (kot / mały pies) | 198 kcal/dobę | 198 kcal/dobę | 158 kcal/dobę | 277 kcal/dobę |
| 5 kg (duży kot / mały pies) | 234 kcal/dobę | 234 kcal/dobę | 187 kcal/dobę | 328 kcal/dobę |
| 10 kg (pies średni) | 394 kcal/dobę | 394 kcal/dobę | — | 551 kcal/dobę |
| 20 kg (pies średni/duży) | 662 kcal/dobę | 662 kcal/dobę | — | 927 kcal/dobę |
| 30 kg (pies duży) | 897 kcal/dobę | 897 kcal/dobę | — | 1256 kcal/dobę |
Bezpieczne tempo redukcji wagi i śmiertelna lipidoza wątroby u kota
Optymalne, zdrowe tempo odchudzania wynosi u psa od 1% do maksymalnie 2% wyjściowej masy ciała tygodniowo (czyli pies ważący 25 kg powinien chudnąć 250–500 g na tydzień). U kota tempo musi być znacznie wolniejsze i wynosić od 0,5% do maksymalnie 1% masy ciała tygodniowo (czyli dla kota 7-kilogramowego bezpieczny spadek to zaledwie 35–70 g tygodniowo, czyli około 150–300 g miesięcznie!).
Skąd tak ogromna ostrożność u kotów? Koty mają unikalny metabolizm lipidów. Jeśli otyły kot przestanie jeść lub je bardzo mało, organizm zaczyna gwałtownie uwalniać wolne kwasy tłuszczowe z podskórnych zapasów i transportować je do wątroby. Kocia wątroba, pozbawiona odpowiedniej podaży białka i L-karnityny z pożywienia, nie nadąża z przekształcaniem ich w lipoproteiny VLDL. Tłuszcz odkłada się bezpośrednio w hepatocytach, a kilkudniowy brak jedzenia (wytyczne ISFM z 2022 roku zalecają interwencję najpóźniej po 3 dniach) może skończyć się ostrym stłuszczeniem (lipidozą) wątroby, cholestazą, żółtaczką, encefalopatią wątrobową, a nawet śmiercią zwierzęcia.
Dlaczego na czas odchudzania warto zmienić karmę zamiast tylko zmniejszać porcję?
Zmniejszenie porcji zwykłej, kalorycznej karmy suchej o 35% zmniejsza jednocześnie o 35% podaż białka, tauryny, witamin i minerałów, przez co zwierzę traci mięśnie zamiast tłuszczu i ciągle żebrze przy misce. W odchudzaniu najlepiej sprawdza się specjalistyczna weterynaryjna dieta redukcyjna wzbogacona we włókno, białko i L-karnitynę, a u kotów także karma mokra (daje dużą objętość posiłku dzięki ok. 80% wody).
Waga kuchenna, pułapka przysmaków i aktywność fizyczna bez przeciążania stawów
Nawet najlepiej wyliczone zapotrzebowanie kaloryczne nie zadziała, jeśli odmierzamy karmę kubeczkiem lub „na garście”. W badaniu Uniwersytetu w Liverpoolu (2011) błąd odmierzania karmy miarką wynosił od 18% za mało do 80% za dużo, a w badaniu Uniwersytetu w Guelph (2019) — od 48% za mało do 152% za dużo. Przy małym kocie lub psie rasy chihuahua czy york dodatkowe 10 gramów suchej karmy dziennie to dodatkowe 35–40 kcal, czyli nawet 20% jego dziennego budżetu energetycznego.
Drugim sabotażystą diety są smaczki treningowe i dokarmianie przy stole przez domowników. Według WSAVA jeden suszony żwacz wołowy (ok. 28 g) to nawet ok. 220 kcal, a 28 g sera żółtego ok. 120 kcal — dla 8-kilogramowego jamnika, który potrzebuje ok. 530 kcal dziennie, sam żwacz to ponad 40% dziennego zapotrzebowania. Wszystkie przysmaki muszą być wliczane do dziennej puli DER (maksymalnie 10% kalorii), a najlepiej na czas odchudzania jako nagrody treningowe wykorzystać odliczoną rano porcję karmy bytowej lub kawałki surowej marchewki, ogórka i gotowanego chudego mięsa.
- Waż dzienną porcję karmy rano na cyfrowej wadze kuchennej do osobnego pojemnika — z niego w ciągu dnia odkładaj nagrody na spacer.
- Podziel dzienną dawkę na 4–5 mniejszych posiłków i podawaj je w zabawkach węchowych, kulach smakowych lub matach do lizania (wydłuża to czas jedzenia i pobudza ośrodek sytości w podwzgórzu).
- U psów ze znaczną otyłością unikaj biegania przy rowerze i skakania za piłką — zacznij od marszów po miękkim podłożu oraz bieżni wodnej (hydroterapii) — woda sięgająca stawów biodrowych zmniejsza obciążenie kończyn o ok. 60%.
- Waż zwierzę co 10–14 dni o tej samej porze dnia (np. rano na czczo) na tej samej wadze; u kotów używaj dokładnej wagi niemowlęcej z podziałką co 5–10 g.
Prowadź wykres wagi swojego zwierzaka w panelu
Zapisuj każde ważenie w zakładce zdrowia — profil automatycznie pokaże historię zmian masy ciała Twojego psa lub kota.
Przejdź do narzędzia



