Najważniejsze
- Fretka jest skrajnym mięsożercą (hiperkarniworem): nie posiada jelita ślepego (kątnicy), a pokarm przechodzi przez cały przewód pokarmowy średnio w ok. 3 godziny; bardzo słabo wykorzystuje włókno roślinne, zboża i cukry.
- Karmy z dużą ilością zbóż, grochu, kukurydzy, owoców czy warzyw nie pasują do fizjologii fretki i są podejrzewane o sprzyjanie wyspiakowi trzustki (insulinomie) — podstawą diety jest mięso: karma o bardzo wysokiej zawartości białka zwierzęcego albo zbilansowana dieta surowa (BARF / whole prey).
- U niekastrowanych samic fretki owulacja zachodzi wyłącznie pod wpływem kopulacji — bez niej ruja może trwać tygodniami, a nawet miesiącami, a wysoki poziom estrogenów niszczy szpik kostny, powodując śmiertelną anemię aplastyczną (hiperestrogenizm).
- Coraz częściej zamiast kastracji chirurgicznej stosuje się podskórny implant z desloreliną (Suprelorin) — według wstępnych danych przytaczanych przez Merck Veterinary Manual może to zmniejszać częstość choroby nadnerczy; metodę i termin dobiera lekarz.
Pasaż jelitowy w 3 godziny i brak kątnicy: jak prawidłowo karmić fretkę?
Układ pokarmowy fretki jest ewolucyjnie wyspecjalizowany do trawienia wyłącznie tkanek zwierzęcych. Jest on krótki i prosto zbudowany: nie ma jelita ślepego (kątnicy) ani zastawki krętniczo-okrężniczej, a jelito cienkie przechodzi w krótkie jelito grube bez wyraźnej zewnętrznej granicy. Fretka słabo wykorzystuje węglowodany, a włókna roślinnego praktycznie nie trawi. Pokarm przechodzi przez cały przewód pokarmowy bardzo szybko: w klasycznym badaniu Bleavinsa i Aulericha (1981) średnio w 182 minuty, czyli ok. 3 godziny (praca Sá i in. z 2014 r. podaje 1–3 godziny).
Tak szybki czas pasażu jelitowego oznacza, że fretka musi pobierać pokarm o najwyższej strawności i gęstości odżywczej, oparty na białku zwierzęcym (TVT: w suchej karmie wyraźnie powyżej 30%, Merck Veterinary Manual: 35–40%) oraz tłuszczu zwierzęcym, który stanowi dla niej główne źródło energii. Dobrym modelem żywienia fretek jest zbilansowana dieta surowa: model whole prey (całe ofiary karmowe z mrożonek terraryjnych: myszy, młode szczury, przepiórki, jednodniowe pisklęta kurcząt) lub odpowiednio skomponowany BARF dla fretek — składający się głównie z mięsa mięśniowego ze skórą i chrząstkami (królik, kaczka, indyk, wołowina, jagnięcina, przepiórka; nigdy surowa wieprzowina, której TVT zakazuje podawać), z mniejszym dodatkiem drobnych, surowych kości (szyjki i skrzydełka drobiowe, korpusy przepiórcze) i podrobów (serca, wątroba, nerki, żołądki), suplementowany olejem z łososia lub kryla i żółtkiem jaja.
Jeżeli opiekun decyduje się na karmę komercyjną (mokrą lub suchą), musi ona mieć skład bezwzględnie bezzbożowy, bez dodatku grochu, soczewicy, ziemniaków, batatów, tapioki i pulpy buraczanej, o jak najniższej zawartości węglowodanów (NFE; Merck Veterinary Manual podaje poniżej 25% węglowodanów i poniżej 2,5% włókna); TVT dodaje, że karma dla psów się nie nadaje, a karma dla kotów tylko taka o bardzo wysokiej zawartości białka. Należy również pamiętać, że ze względu na szybki metabolizm i chwiejny poziom cukru we krwi fretka powinna mieć stały dostęp do odpowiedniego pokarmu (TVT), a każdą głodówkę — np. przed zabiegiem czy badaniem krwi — ustala lekarz.
| Składnik pokarmowy | Rola w organizmie fretki | Bezpieczne źródła | Produkty kategorycznie zakazane |
|---|---|---|---|
| Białko zwierzęce (TVT: w suchej karmie > 30%) | Budulec mięśni, źródło argininy i tauryny | Mięso królika, kaczki, indyka, wołowiny, serca drobiowe i wołowe, całe ofiary | Białko roślinne (groch, soja, gluten kukurydziany — może sprzyjać kamicy moczowej) i surowa wieprzowina |
| Tłuszcz zwierzęcy | Główne źródło energii metabolicznej i kwasów tłuszczowych omega-3/6 | Tłuszcz gęsi, kaczy, wołowy, skóra drobiowa, olej z łososia / kryla | Oleje roślinne (rzepakowy, słonecznikowy, lniany) |
| Wapń i fosfor (właściwa proporcja) | Mineralizacja kośćca i mechaniczne czyszczenie zębów z kamienia | Surowe mięsne kości (szyjki, skrzydełka), mączka ze skorupek jaj, kości w whole prey | Kości gotowane, pieczone lub smażone (rozpadają się na ostre igły przebijające jelito!) |
| Węglowodany i włókno (jak najmniej) | Brak zapotrzebowania biologicznego (brak trawienia w jelicie) | Śladowe ilości z treści żołądkowej ofiary | Owoce (banany, arbuz, rodzynki), warzywa (ogórek, papryka), zboża, pasty słodowe z cukrem, mleko krowie |
Insulinoma (wyspiak trzustki): dlaczego owoce, zboża i pasty słodowe są podejrzewane o sprzyjanie nowotworowi?
Podawanie fretce przekąsek węglowodanowych — kawałków banana, jabłka, ogórka, kukurydzy, rodzynek, dropsów, słodkich past odkłaczających (malt-past opartych na syropie glukozowo-fruktozowym i słodzie jęczmiennym!) lub tanich suchych karm z ryżem i grochem — jest podejrzewane o sprzyjanie ciężkiej patologii endokrynologicznej. Jedna z hipotez zakłada, że komórki beta wysp trzustkowych tego ścisłego mięsożercy, stale pobudzane skokami glukozy po posiłkach węglowodanowych, ulegają przerostowi, a następnie przemianie nowotworowej w czynnego hormonalnie guza — wyspiaka trzustki (insulinomę). Niezależnie od przyczyny insulinoma należy do najczęstszych nowotworów fretek — Merck Veterinary Manual opisuje ją jako bardzo częstą u fretek starszych niż 2–3 lata.
Guzki insulinomy wydzielają w sposób niekontrolowany duże ilości insuliny, która gwałtownie obniża poziom cukru we krwi, powodując przewlekłą lub napadową hipoglikemię (niedocukrzenie mózgu). Objawy insulinomy są bardzo charakterystyczne: fretka staje się ospała, ma trudności z wybudzeniem się ze snu, podczas chodzenia zarzuca tylnymi łapkami (niedowład wiotki miednicy), wpatruje się tępo w przestrzeń z przymkniętymi powiekami, intensywnie się ślini i drapie przednimi łapkami po pyszczku oraz podniebieniu (jest to objaw silnych nudności wynikających z neuroglikopenii!), a w skrajnym ataku traci przytomność i dostaje drgawek padaczkowych.
Leczenie insulinomy wymaga stałej opieki weterynaryjnej: według Merck Veterinary Manual najlepszą opcją bywa chirurgiczne usunięcie guzków, a leczenie zachowawcze obejmuje leki (glikokortykosteroidy, np. prednizon lub prednizolon, albo diazoksyd) i stały dostęp do mięsnego pokarmu. W razie nagłego ataku drgawek hipoglikemicznych w domu pierwszą pomocą ratującą życie jest ostrożne wtarcie odrobiny miodu lub syropu glukozowego w błonę śluzową dziąseł fretki (uważając, by nie włożyć palca między zaciśnięte w skurczu szczęki), a gdy tylko zwierzę odzyska świadomość i odruch połykania — natychmiastowe podanie wysokobiałkowego, mięsnego posiłku (nigdy samego cukru bez mięsa, bo wywoła to kolejny, jeszcze silniejszy wyrzut insuliny z guza!) i pilny transport do lecznicy.
Śmiertelna ruja u samic i implant Suprelorin jako alternatywa dla kastracji chirurgicznej
Układ rozrodczy fretki wykazuje niezwykłą zależność od długości dnia świetlnego (fotoperiodu). Wiosną, gdy dzień się wydłuża, szyszynka zmniejsza wydzielanie melatoniny, co odblokowuje oś podwzgórze–przysadka–gonady. U samic fretki owulacja jest indukowana ( prowokowana bodźcem mechanicznym podczas kopulacji z samcem). Jeżeli samica w rui (objawiającej się silnym obrzękiem i zaczerwienieniem sromu wielkości ziarna kawy lub orzecha laskowego) nie zostanie pokryta lub wyciszona farmakologicznie, pęcherzyki jajnikowe nie pękają i ruja NIE ustępuje samoistnie przez całe tygodnie, a nawet miesiące!
Utrzymujący się przez kilka tygodni bardzo wysoki poziom estrogenów we krwi (hiperestrogenizm) działa toksycznie na szpik kostny samicy, niszcząc komórki macierzyste odpowiedzialne za produkcję krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi (pancytopenia i anemia aplastyczna). U samicy pojawia się symetryczne łysienie ogona i zadu, bladość błon śluzowych dziąseł i nosa, osłabienie, wybroczyny podskórne oraz krwotoki wewnętrzne; gdy hematokryt spadnie bardzo nisko, rokowanie staje się skrajnie ostrożne i bez transfuzji krwi oraz wyciszenia jajników zwierzę umiera.
Dlaczego jednak u fretek coraz częściej odchodzi się od rutynowej kastracji chirurgicznej (usunięcia jąder lub jajników)? Badania endokrynologiczne wykazały, że po chirurgicznym usunięciu gonad ustaje ujemne sprzężenie zwrotne w przysadce mózgowej — przysadka zaczyna stale produkować wysokie stężenia hormonów gonadotropowych (LH i FSH), które pobudzają receptory LH znajdujące się w korze nadnerczy fretki! Po kilku latach od operacji może to prowadzić do rozwoju choroby nadnerczy (hiperadrenokortycyzmu u fretek): postępującego wyłysienia od ogona po głowę, świądu skóry, powrotu zachowań płciowych, a u samców do groźnego przerostu prostaty i zatkania cewki moczowej. Dlatego coraz częściej stosuje się kastrację farmakologiczną za pomocą podskórnego implantu z octanem desloreliny (Suprelorin), podawanego pod skórę podobnie jak mikroczip — według wstępnych danych przytaczanych przez Merck Veterinary Manual takie postępowanie zamiast kastracji chirurgicznej może zmniejszać częstość choroby nadnerczy. Implant po krótkiej fazie pobudzenia hamuje wydzielanie LH i FSH w przysadce na wiele miesięcy (u samców producent podaje ok. 16 miesięcy, ale czas działania jest indywidualny, dlatego lekarz ustala termin kolejnego implantu), wyciszając gonady (zapobiegając rui u samic oraz przykremu zapachowi skóry i agresji u samców) i ograniczając hormonalną stymulację nadnerczy.
Kable, gąbki, silikon i gumowe zabawki — śmiertelna niedrożność jelit
Młode fretki mają silną skłonność do żucia i połykania miękkich tworzyw: gumowych przycisków od pilota, słuchawek dousznych, silikonowych smoczków, piankowych mat, wkładek do butów, gumek, balonów oraz gąbek do naczyń. Ponieważ jelito cienkie fretki jest bardzo wąskie, połknięty kawałek gumy lub gąbki łatwo je zatyka. Brak apetytu, wymioty, ślinienie, zgrzytanie zębami, bolesny brzuch i czarne smoliste stolce to sygnał do pilnej wizyty — ciało obce zwykle trzeba usunąć operacyjnie lub endoskopowo.
Szczepienia przeciw nosówce i warunki utrzymania w domu
Wszystkie fretki — nawet te niewychodzące na spacery w szelkach — muszą być regularnie szczepione przeciwko nosówce mięsożernych (CDV — Canine Distemper Virus). Łasicowate są skrajnie wrażliwe na wirusa nosówki przenoszonego przez psy, lisy i kuny (można go przynieść do domu na butach lub ubraniu), a śmiertelność u nieszczepionych fretek jest bliska 100% (Merck Veterinary Manual) — choroba przebiega z gorączką, śluzowo-ropnym wypływem z oczu i nosa, strupiastym zapaleniem skóry pyszczka (powiek i brody), zgrubieniem (hiperkeratozą) opuszek łap, a czasem także z objawami neurologicznymi. Szczepionkę i schemat szczepień dobiera lekarz weterynarii od zwierząt egzotycznych (TVT podkreśla, że regularne szczepienie przeciw nosówce jest konieczne), a w przypadku fretek wychodzących na spacery i podróżujących (paszport UE) — również przeciwko wściekliźnie.
Fretki nie powinny mieszkać same (TVT zaleca co najmniej parę). Para potrzebuje według TVT wielopoziomowego pomieszczenia o powierzchni co najmniej 6 m² i wysokości 1,5 m (plus 1 m² na każdą kolejną fretkę) albo swobodnego życia w zabezpieczonym mieszkaniu — zwykła klatka może służyć najwyżej jako bezpieczne miejsce na noc i czas nieobecności opiekuna. Wnętrze wyposaża się w polarowe hamaki, tunele, norki z kocyków (fretki nie używają trocin ani siana — śpią zakopane w miękkich materiałach pranych w hipoalergicznym płynie bez płynów do płukania!) oraz duże, prostokątne kuwety z niskim wejściem w rogach klatki.
Po przebudzeniu fretka wymaga kilku godzin aktywnego wybiegu po zabezpieczonym mieszkaniu (tzw. ferret-proofing: uszczelnienie przestrzeni pod pralką, zmywarką i szafkami kuchennymi, zabezpieczenie uchylnych okien i balkonu siatką oraz schowanie wszystkich przedmiotów z gumy i silikonu). Należy również pamiętać, że usuwanie gruczołów okołoodbytowych u zdrowych fretek (tzw. descenting) to zbędne okaleczenie (w Niemczech wprost zakazane), które i tak nie usuwa zapachu — charakterystyczna, piżmowa woń fretki pochodzi głównie z gruczołów łojowych skóry, a wydzielinę gruczołów odbytowych fretka uwalnia tylko w sytuacji zagrożenia (TVT). Zapach wyraźnie słabnie po wyciszeniu hormonalnym.
Wyszukaj lecznicę weterynaryjną przyjmującą fretki
Znajdź na mapie lekarza weterynarii specjalizującego się w chorobach fretek, który założy implant Suprelorin i zbada poziom glukozy oraz USG nadnerczy.
Przejdź do narzędzia



