Zwierzowisko

Kawia domowa (świnka morska): życie w stadzie, suplementacja witaminy C i wymiar klatki

7 minut czytania. Aktualizacja: .

Kawia domowa (Cavia porcellus), potocznie nazywana świnką morską, to pochodzący z Ameryki Południowej gryzoń o silnie rozwiniętych zachowaniach społecznych i bogatej komunikacji głosowej. W przeciwieństwie do większości ssaków jej organizm nie potrafi samodzielnie wytwarzać kwasu askorbinowego, a delikatne, nieowłosione opuszki łap są niezwykle podatne na odleżyny i zakażenia bakteryjne. Zapewnienie kawii odpowiedniego dobrostanu opiera się na trzech filarach: towarzystwie drugiego osobnika tego samego gatunku, przestronnej klatce z miękkim podłożem oraz diecie włóknistej bogatej w witaminę C.

Dwie kawie domowe (świnki morskie) jedzące czerwoną paprykę i siano na miękkiej macie
Dwie kawie domowe (świnki morskie) jedzące czerwoną paprykę i siano na miękkiej macie

Najważniejsze

  • Kawia domowa jest bezwzględnie zwierzęciem stadnym — zawsze utrzymujemy minimum dwa osobniki tej samej płci lub wykastrowanego samca z samicą (nigdy nie łączymy świnki morskiej w jednej klatce z królikiem!).
  • Z powodu braku enzymu oksydazy L-gulonolaktonowej kawia wymaga codziennej podaży witaminy C — według Merck Veterinary Manual zwykle 10–25 mg na kilogram masy ciała, a u młodych, ciężarnych, karmiących i chorych 30 mg/kg lub więcej; dodawanie witaminy do poidła nie jest zalecane.
  • Niemieckie stowarzyszenie lekarzy weterynarii TVT zaleca dla 2–4 świnek morskich co najmniej 2 m² płaskiej powierzchni (plus 0,5 m² na każdą kolejną), a klatka 120×60 cm może być w takim wybiegu tylko stale otwartym schronieniem.
  • Najlepszym podłożem chroniącym stopy przed wrzodziejącym zapaleniem opuszek (pododermatitis) są chłonne maty tekstylne typu vetbed lub polar (fleece) na podkładzie chłonnym, ewentualnie drewniany żwirek przykryty grubą warstwą miękkiej ściółki.

Silny instynkt stadny: dlaczego samotna świnka cierpi i dlaczego nie łączymy jej z królikiem?

W naturze dzikie kawie żyją w niewielkich grupach rodzinnych, nieustannie porozumiewając się za pomocą wielu różnych dźwięków (gruchania, kwiczenia, terkotania) oraz dotyku. Samotna świnka morska żyje w permanentnym napięciu — w świecie tych gryzoni cisza oznacza obecność drapieżnika, dlatego pojedynczy osobnik spędza większość dnia ukryty w domku, jest wycofany, gorzej pobiera pokarm i częściej zapada na infekcje na tle stresu przewlekłego. W niektórych państwach europejskich, takich jak Szwajcaria (art. 13 i załącznik 2 rozporządzenia o ochronie zwierząt Tierschutzverordnung), utrzymywanie pojedynczej kawii domowej bez towarzysza własnego gatunku jest wprost zakazane przez prawo.

Najlepsze stado tworzą dwie lub trzy samice, dwóch samców połączonych w młodym wieku w odpowiednio dużej przestrzeni (z podwójnym zestawem domków, misek i paśników, aby uniknąć rywalizacji o zasoby) lub wykastrowany samiec z jedną bądź kilkoma samicami. Domki w klatce świnek morskich powinny zawsze mieć dwa wejścia — dzięki temu osobnik stojący niżej w hierarchii nigdy nie zostanie zapędzony w ślepy zaułek przez dominującego towarzysza.

Poważnym i wciąż powtarzanym błędem jest trzymanie w jednej klatce świnki morskiej i królika. Te dwa gatunki należą do różnych rzędów ssaków i posługują się zupełnie odmienną mową ciała (np. kopnięcia i skoki królika mogą poważnie zranić świnkę). Co więcej, króliki często bez objawów noszą w drogach oddechowych bakterię Bordetella bronchiseptica, która według RSPCA jest najczęstszą przyczyną chorób układu oddechowego u świnek morskich; zakażenie może skończyć się u kawii ciężkim, nierzadko śmiertelnym zapaleniem płuc, dlatego TVT uznaje wspólne trzymanie obu gatunków za niezgodne z ich dobrostanem.

Brak oksydazy L-gulonolaktonowej: jak prawidłowo dostarczać witaminę C?

Ludzie i inne naczelne wyższe, część nietoperzy oraz kawie domowe łączy rzadka cecha ewolucyjna: mutacja genu kodującego enzym oksydazę L-gulonolaktonową (GULO), który odpowiada za ostatni etap syntezy kwasu L-askorbinowego z glukozy w wątrobie. Z tego powodu świnka morska musi otrzymywać witaminę C codziennie wraz z pokarmem. Według Merck Veterinary Manual dorosła świnka potrzebuje zwykle 10–25 mg na każdy kilogram masy ciała dziennie, a w stanach zwiększonego zapotrzebowania — podczas wzrostu, ciąży, laktacji lub choroby — 30 mg/kg m.c. na dobę lub więcej.

Niedobór witaminy C (hipowitaminoza C / szkorbut) może ujawnić się szybko, zwłaszcza u świnek młodych, ciężarnych, karmiących i chorych. Kwas askorbinowy jest niezbędny do hydroksylacji proliny i lizyny podczas syntezy kolagenu budującego naczynia krwionośne, chrząstki stawowe oraz więzadła ozębnej utrzymujące zęby w zębodołach. U świnki z niedoborem pojawiają się m.in. brak apetytu lub trudności z pobieraniem pokarmu, szorstka sierść, kulawizna lub niedowład i obrzęk stawów (zwierzę piszczy przy dotyku i niechętnie chodzi), a także krwawienia, rozchwianie zębów oraz spadek odporności.

Najlepszym i najbardziej stabilnym źródłem witaminy C są świeże warzywa i zioła podawane codziennie: czerwona i żółta papryka, natka pietruszki, brokuł, kalarepa z liśćmi, koper ogrodowy, liście mniszka i pokrzywy oraz owoce dzikiej róży, a także wyspecjalizowany ekstrudat dla kawii ze stabilizowaną postacią witaminy C (monofosforanem L-askorbylu). Jeśli lekarz weterynarii zaleci dodatkową suplementację kroplami lub tabletkami dla gryzoni, preparat podaje się strzykawką bez igły bezpośrednio do pyszczka lub na kawałek ulubionego warzywa, które świnka zje od razu. Wartości w tabeli poniżej są orientacyjne: zawartość witaminy C zależy od odmiany, świeżości i czasu przechowywania warzyw.

Produkt świeżyWitamina C w 100 g (USDA FoodData Central)Porcja pokrywająca ok. 20 mg wit. CUwagi żywieniowe
Natka pietruszkiok. 133 mgok. 15 g (kilka gałązek)Bogata w wapń (ok. 140 mg w 100 g) — u dorosłych świnek podawać z umiarem (3–4 razy w tygodniu)
Papryka czerwona (miąższ bez gniazd nasiennych)ok. 128 mgok. 16 g (pasek szerokości ok. 2 cm)Bezpieczna codziennie; podawać bez szypułki i gniazda nasiennego
Brokuł (różyczki)ok. 89 mgok. 22 g (jedna duża różyczka)Wprowadzać stopniowo, aby uniknąć wzdęć
Koper ogrodowy świeżyok. 85 mgok. 24 g (mały pęczek)Bogaty w wapń (ok. 210 mg w 100 g), więc podawać z umiarem

Dlaczego nie wlewać witaminy C do poidła z wodą?

Kwas askorbinowy rozpuszczony w wodzie w przezroczystym poidle szybko traci aktywność pod wpływem światła oraz kontaktu z metalową rurką i kulką dozującą (jony metali przyspieszają jego utlenianie), więc roztwór trzeba bardzo często wymieniać. Merck Veterinary Manual odradza ten sposób także dlatego, że zmieniony smak wody może sprawić, że świnka zacznie pić mniej, co sprzyja odwodnieniu i zagęszczeniu osadu w pęcherzu moczowym.

Wymiary klatki i ochrona stóp przed pododermatitis

Świnki morskie nie są zwierzętami wspinającymi się — mają krępy tułów, krótkie łapki i słaby wzrok przestrzenny, dlatego wysokość klatki nie ma dla nich dużego znaczenia, a strome pięterka i drabinki grożą upadkiem i urazem kręgosłupa. Liczy się jednolita, płaska powierzchnia dna, która umożliwia swobodny bieg i tzw. popcorning (radosne podskoki z obrotem w powietrzu). Zalecenia się różnią: szwajcarskie prawo wymaga dla dwóch świnek co najmniej 0,5 m², Merck Veterinary Manual podaje ok. 0,7 m² dla jednej świnki i 0,2–0,4 m² więcej na każdą kolejną, a niemieckie TVT zaleca dla 2–4 świnek co najmniej 2 m² wybiegu (np. zagrody typu C&C), w którym klatka 120×60 cm może być tylko stale otwartym schronieniem.

Spód stóp kawii domowej jest całkowicie pozbawiony sierści i pokryty delikatnym naskórkiem. Utrzymywanie świnek na twardym, ostrym podłożu — takim jak sam drewniany pellet (żwirek walcowy), kolby kukurydziane lub mokre, zapadające się trociny — w połączeniu z nadwagą i ograniczonym ruchem prowadzi do wrzodziejącego zapalenia opuszek łap (pododermatitis, tzw. bumblefoot). Początkowo skóra na piętach staje się zaczerwieniona i zgrubiała, a następnie pęka, otwierając wrota zakażenia dla bakterii Staphylococcus aureus. Nieleczone pododermatitis penetruje do ścięgien, stawów i kości śródstopia, powodując silny ból i konieczność wielomiesięcznej antybiotykoterapii oraz opatrunków.

Najskuteczniejszą profilaktyką chorób stóp jest stosowanie miękkiego, sprężystego i zawsze suchego na powierzchni podłoża. W nowoczesnej hodowli domowej najlepiej sprawdzają się maty weterynaryjne typu vetbed (gęste runo przepuszczające mocz w głąb i pozostające suche od góry) lub szyte na wymiar maty polarowo-wodoodporne z wszytą warstwą chłonną (moltonem), pod które układa się podkłady higieniczne lub drewniany pelet. W strefie pod paśnikiem, gdzie świnki spędzają najwięcej czasu i oddają najwięcej moczu, warto ustawić dużą, płaską kuwetę wymoszczoną odpyloną ściółką celulozową lub miękkim sianem wymienianym codziennie.

Podstawy diety i cotygodniowe ważenie kawii w domu

Podobnie jak u królików, wszystkie 20 zębów kawii domowej rośnie przez całe życie i ściera się wyłącznie podczas żucia włókna. Co więcej, dolne zęby policzkowe świnki morskiej są anatomicznie nachylone do środka jamy ustnej (w stronę języka), dlatego przy wadzie zgryzu przerastające zęby żuchwy mogą utworzyć nad językiem tzw. most zębowy, który unieruchamia język i utrudnia połykanie. Siano (lub świeża trawa) musi być dostępne przez całą dobę, a TVT zaleca dodatkowo ok. 200 g świeżej zieleniny na kilogram masy ciała dziennie (ok. 70% zielonki i ziół, 20% warzyw, najwyżej 10% owoców), uzupełnionej suszonymi ziołami (mniszek, babka, liść brzozy, ziele owsa, pokrzywa).

Jako zwierzęta będące w naturze ofiarami drapieżników, kawie domowe mistrzowsko ukrywają objawy choroby aż do stanu skrajnego wyczerpania. Świnka z ropniem okołozębowym lub infekcją dróg oddechowych często nadal podchodzi do miski i bierze jedzenie w pyszczek, po czym niepostrzeżenie je wypluwa. Dlatego najważniejszym nawykiem każdego opiekuna powinno być ważenie każdej świnki raz w tygodniu na dokładnej wadze kuchennej (z dokładnością do 1 grama) i zapisywanie wyników.

Dorosłe samice ważą zwykle ok. 700–900 g, a samce 900–1200 g (dane Merck Veterinary Manual). Niewielkie wahania są normalne, ale wyraźny spadek masy ciała z tygodnia na tydzień albo spadek utrzymujący się przez dwa kolejne ważenia to bezwzględne wskazanie do wizyty u lekarza weterynarii specjalizującego się w małych ssakach, wykonania badania stomatologicznego w otoskopie lub sedacji oraz badania moczu i krwi.

Sprawdź ogłoszenia adopcyjne małych zwierząt

Szukasz towarzysza dla swojej kawii domowej lub chcesz adoptować parę świnek z domu tymczasowego? Przejrzyj zweryfikowane ogłoszenia organizacji.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy świnkę morską można kąpać i czesać?
Kawie krótkowłose (gładkowłose, rozetkowe, teddy, rex) same dbają o higienę futra i nie należy ich kąpać w wodzie — kąpiel wypłukuje naturalną barierę lipidową skóry, sprzyja grzybicy i powoduje silny stres oraz ryzyko przeziębienia. Wyjątkiem są kąpiele lecznicze zalecone przez weterynarza przy chorobach skóry lub obmycie zabrudzonej okolicy okołoodbytowej u seniorów. U ras długowłosych (peruwianka, sheltie, texel) w warunkach domowych najlepiej regularnie przycinać włos wokół zadu do długości podłogi, aby nie nasiąkał moczem.
Jak często obcinać pazurki u kawii domowej?
Pazurki u świnek morskich przyrastają stale i w warunkach domowych na miękkich matach nie ścierają się same, dlatego wymagają regularnego przycinania specjalnymi cążkami dla małych zwierząt, zwykle co kilka tygodni. Należy uważać na widoczną w jasnych pazurkach różową macierz (rdzeń z naczyniami krwionośnymi i nerwem) i ciąć kilka milimetrów przed nią. Zbyt długie pazury wykręcają palce na boki i zmieniają rozkład nacisku na stopę, co bezpośrednio wywołuje pododermatitis.
Skąd adoptować drugą świnkę morską do towarzystwa?
Zamiast kupować zwierzę z niesprawdzonego źródła (gdzie bardzo często dochodzi do pomyłek przy określaniu płci i sprzedaży ciężarnych samiczek), warto skorzystać z adopcji w Stowarzyszeniu Pomocy Świnkom Morskim (SPŚM) lub zweryfikowanych fundacjach. Wolontariusze pomagają dobrać drugą kawię pod względem wieku, płci oraz temperamentu i doradzają, jak bezpiecznie przeprowadzić proces łączenia na neutralnym wybiegu.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Stowarzyszenie Pomocy Świnkom Morskim (SPŚM) — porady: mieszkanie, łączenie, żywienie i choroby świnek morskich (swinkimorskie.eu)
  • Quesenberry K.E., Orcutt C.J., Mans C., Carpenter J.W., Ferrets, Rabbits, and Rodents: Clinical Medicine and Surgery, 4th Edition, Elsevier
  • Merck Veterinary Manual — Housing and Nutrition of Guinea Pigs (zapotrzebowanie na witaminę C, powierzchnia klatki) oraz Noninfectious Diseases of Guinea Pigs
  • USDA FoodData Central (SR Legacy) — zawartość witaminy C i wapnia: natka pietruszki, papryka czerwona, brokuł, koper (fdc.nal.usda.gov)
  • Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT) — Merkblatt Nr. 159: Heimtiere: Meerschweinchen (2020)
  • Szwajcarski Federalny Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii (BLV) — „Meerschweinchen im Recht” (2018), omówienie wymogów rozporządzenia Tierschutzverordnung (TSchV, SR 455.1), m.in. trzymania świnek co najmniej w parach

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski