Najważniejsze
- Zarówno szynszyle, jak i koszatniczki są zwierzętami silnie stadnymi — utrzymujemy je w parach lub grupach (jednopłciowych albo z wykastrowanym samcem), nigdy pojedynczo.
- Z jednego mieszka włosowego szynszyli wyrasta kilkadziesiąt cienkich włosów (podaje się ok. 50, maksymalnie do 75) — futra nie wolno moczyć w wodzie; do higieny służy specjalny, bardzo drobny piasek lub pył do kąpieli, a nie ostrokrawędziowy piasek dla ptaków czy budowlany.
- Szynszyle nie mają gruczołów potowych: TVT podaje optimum 15–21°C i wilgotność do 55%, a temperatury powyżej ok. 25–28°C (szczególnie przy wysokiej wilgotności) grożą śmiertelnym udarem cieplnym — latem potrzebna jest klimatyzacja lub chłodzące płyty kamienne.
- Koszatniczki są bardzo podatne na cukrzycę (z zaćmą jako możliwym powikłaniem), a TVT ostrzega przed cukrem także u szynszyli: owoce, rodzynki, zboża, kolby miodowe i słodkie przysmaki są u obu gatunków wykluczone.
Najgęstsze futro na lądzie: dlaczego tylko drobny piasek do kąpieli i zero wody?
Szynszyla posiada najgęstsze futro spośród wszystkich ssaków lądowych na Ziemi. Podczas gdy u człowieka z jednego mieszka włosowego wyrasta pojedynczy włos, u szynszyli z jednego mieszka wyrasta pęczek kilkudziesięciu niezwykle cienkich, jedwabistych włókienek (podaje się ok. 50, maksymalnie do 75), a na jednym centymetrze kwadratowym skóry znajduje się ok. 20 000 włosów. Taka budowa chroni zwierzę przed chłodem i wiatrem w suchych górach Ameryki Południowej, a także uniemożliwia pasożytom zewnętrznym (pchłom, wszołom) dotarcie do skóry. Ma jednak ogromną wadę w warunkach domowych: zamoczone futro szynszyli nie jest w stanie wyschnąć do samej skóry.
Kąpiel szynszyli w wodzie jest kategorycznie zakazana — wilgoć uwięziona w gęstym podszerstku powoduje jego natychmiastowe sfilcowanie, gwałtowne wychłodzenie organizmu oraz rozwój grzybicy skóry (dermatofitozy wywoływanej najczęściej przez Trichophyton mentagrophytes) i bakteryjnego zapalenia skóry. Aby oczyścić futro z wilgoci i zabrudzeń, szynszyle oraz koszatniczki potrzebują regularnych kąpieli w drobnym piasku lub pyle: szynszylom kąpielówkę podaje się zwykle co najmniej dwa razy w tygodniu (pozostawiona na stałe szybko brudzi się odchodami i moczem), a koszatniczki według TVT powinny mieć do piasku stały dostęp, przy czym piasek trzeba regularnie przesiewać lub wymieniać (brytyjskie RSPCA zaleca koszatniczkom krótsze kąpiele, 2–3 razy w tygodniu po ok. 20 minut).
Niezwykle ważny jest wybór odpowiedniego preparatu: do kąpieli szynszyli i koszatniczek stosuje się specjalny, bardzo drobny piasek lub pył o zaokrąglonych ziarnach (TVT opisuje go jako okrągłoziarnisty i bardzo drobny), który oczyszcza włos, nie uszkadzając go. Ostrokrawędziowy piasek dla ptaków czy piasek budowlany się nie nadaje — działa jak papier ścierny, łamie końcówki włosów i matowi futro.
Ryzyko udaru cieplnego powyżej 25°C i woliera wolna od plastiku
Ze względu na niezwykle gęstą okrywę włosową i brak gruczołów potowych szynszyle dobrze znoszą chłód (TVT podaje optimum 15–21°C przy wilgotności powietrza nieprzekraczającej 55%), natomiast są bardzo wrażliwe na upał. Przegrzewająca się szynszyla staje się ospała, kładzie się płasko na boku, a jej duże małżowiny uszne robią się gorące i czerwone, bo przez nie zwierzę próbuje oddać ciepło. Temperatury powyżej ok. 25–28°C (zwłaszcza w duszny, parny dzień, gdy wysoka wilgotność utrudnia oddawanie ciepła) mogą szybko doprowadzić do śmiertelnego udaru cieplnego.
W okresie letnim woliera szynszyli i koszatniczek nie może stać w nasłonecznionym pokoju na poddaszu ani przy oknie południowym. Jeżeli mieszkanie nie ma klimatyzacji, na drewnianych półkach w klatce należy układać schłodzone w lodówce (nie w zamrażarce, by uniknąć skraplania wody!) grube płytki granitowe, marmurowe lub ceramiczne, a obok klatki stawiać zamrożone butelki z wodą owinięte w bawełniany ręcznik.
Zarówno szynszyle (aktywne nocą i o zmierzchu), jak i koszatniczki (aktywne głównie w ciągu dnia!) to zwinni skoczkowie wymagający obszernej woliery (TVT zaleca dla pary szynszyli kubaturę co najmniej 3 m³ przy wysokości min. 150 cm, a dla 2–4 koszatniczek co najmniej 2, lepiej 3 m² powierzchni rozłożonej na piętra, przy podstawie min. 100×50 cm i wysokości możliwego upadku nie większej niż 50 cm) wyposażonej w kaskadowo rozmieszczone półki z surowego drewna liściastego lub bezpiecznej sklejki, domki, tunele korkowe oraz duży, drewniany lub metalowy kołowrotek z pełną bieżnią — dla koszatniczek TVT wymaga średnicy co najmniej 35 cm, a szynszylom potrzebny jest jeszcze większy. W wolierze tych gryzoni nie może znajdować się żaden element z plastiku — silne siekacze zgryzają plastikowe półki i miski na ostre drzazgi, które po połknięciu dziurawią ścianę żołądka lub powodują śmiertelną niedrożność jelit.
| Cecha biologiczna / wymaganie | Szynszyla mała (Chinchilla lanigera) | Koszatniczka pospolita (Octodon degus) |
|---|---|---|
| Aktywność dobowa | Zmierzchowa i nocna (śpi w ciągu dnia) | Dzienna ze szczytem aktywności wczesnym rankiem i wczesnym wieczorem |
| Długość życia | Zwykle 10–15 lat, niektóre ok. 20 lat i dłużej | Zwykle 5–8 lat (rzadko do 10 lat) |
| Optymalna temperatura | 15–21°C, wilgotność do 55% (TVT); powyżej ok. 25–28°C ryzyko udaru | Raczej chłodno — RSPCA zaleca nie więcej niż 20°C; leżenie płasko na brzuchu może oznaczać przegrzanie |
| Specyficzny mechanizm obronny | Tzw. fur slip — zrzucenie kępki futra w miejscu chwycenia przez drapieżnika | Autotomia ogona — nieodwracalne zsunięcie skóry z ogona przy chwyceniu za jego koniec |
Restrykcyjna dieta ziołowo-sianowa: dlaczego jeden rodzynek to trucizna?
W naturze — w Andach (szynszyle) i na suchych, zakrzewionych zboczach środkowego Chile (koszatniczki) — pokarm stanowią trawy, zioła, kora krzewów, liście i korzenie: pasza bardzo bogata we włókno surowe i uboga w węglowodany proste oraz tłuszcze. Koszatniczki mają przy tym nietypowo zbudowaną insulinę i bardzo łatwo zapadają na cukrzycę, gdy dostają pokarm z wolnymi cukrami, dlatego bywają wykorzystywane w badaniach nad tą chorobą. Podawanie im produktów zawierających cukry proste (fruktozę, sacharozę, glukozę) lub duże ilości skrobi sprzyja hiperglikemii, a przewlekle podwyższony cukier prowadzi m.in. do zaćmy cukrzycowej (soczewki stają się mlecznobiałe, a koszatniczka traci wzrok).
U szynszyli nadmiar węglowodanów i tłuszczów (np. słonecznika, orzechów, rodzynek czy suszonych owoców sprzedawanych niestety jako „przysmaki dla szynszyli”) prowadzi z kolei do zaburzenia flory bakteryjnej jelit, bolesnych wzdęć (tympanii), zaparć i otyłości, a TVT ostrzega także przed cukrzycą. Podstawą diety obu gatunków jest wysokiej jakości siano (dostępne przez całą dobę) oraz mieszanki suszonych ziół, liści, kwiatów, korzeni i kory (mniszek lekarski, babka lancetowata, pokrzywa, ziele owsa, melisa, kwiat nagietka, bławatka, ślaz, liść brzozy, lipy, maliny, korzeń cykorii zawierający bezpieczną dla diabetyków inulinę oraz gałązki jabłoni i wierzby).
U szynszyli siano i zioła można uzupełniać niewielką ilością granulatu dla szynszyli bez cukru, melasy i ziaren zbóż (TVT podaje ok. 2 łyżeczki dziennie). Szynszylom nie podaje się świeżych, soczystych warzyw i owoców — TVT ostrzega, że świeża lub przywiędnięta zielonka wywołuje u nich często ciężką, nawet śmiertelną biegunkę. Koszatniczki są pod tym względem inne: TVT odradza im granulaty i prasowane przysmaki, a zaleca codziennie świeżą zieleninę, zioła i młode pędy (zimą sałaty liściowe i niewielkie ilości warzyw) oraz łyżeczkę nasion na zwierzę, bo sam suchy pokarm nie zapewnia im prawidłowego ścierania zębów.
Autotomia ogona u koszatniczki i „fur slip” u szynszyli
Nigdy nie łap koszatniczki ani szynszyli za ogon! U koszatniczki chwycenie za ogon uruchamia mechanizm obronny zwany autotomią: skóra wraz z pędzelkiem włosów natychmiast zsuwa się, odsłaniając krwawiące kręgi, które koszatniczka następnie sama odgryza (ogon nigdy nie odrasta!); rana zwykle goi się sama, a do lekarza trzeba iść, gdy pojawi się obrzęk lub ropa (TVT). U szynszyli gwałtowne chwycenie za grzbiet powoduje z kolei zjawisko fur slip — odruchowe zrzucenie dużej kępki futra i pozostawienie łysego placka skóry, na którym włos odrasta wiele tygodni; także u szynszyli trzymanie za ogon może skończyć się zsunięciem jego skóry.
Stomatologia szynszyli i koszatniczek: objawy przerostu zębów
Podobnie jak u zajęczaków i kawii domowych, wszystkie 20 zębów szynszyli i koszatniczki (4 siekacze i 16 zębów policzkowych) jest elodontycznych — rośnie przez całe życie i wymaga ciągłego ścierania podczas żucia długich włókien siana oraz twardych gałązek. Ciekawą cechą fizjologiczną zdrowych siekaczy obu tych gatunków jest pomarańczowo-żółte zabarwienie szkliwa na przedniej powierzchni zęba, wynikające z obecności związków żelaza utwardzających szkliwo. Jeżeli siekacze stają się kredowobiałe, kruche i łamliwe, może to świadczyć o błędach żywieniowych lub chorobie zębów — warto skonsultować to z lekarzem.
Choroby zębów należą do najczęstszych problemów zdrowotnych obu gatunków: w badaniu 300 koszatniczek domowych (Jekl i in. 2011) nabytą chorobę zębów stwierdzono u 60% zwierząt, a wyłysienia od wygryzania futra i zaćmę — u ok. 13%. Choroba stomatologiczna (przerost koron klinicznych i wsteczne wydłużanie korzeni zębów trzonowych) rozwija się podstępnie. Zwierzę początkowo podbiega entuzjastycznie do miski, ale wybiera wyłącznie najmiększe listki ziół, kruszy pokarm i zostawia twarde łodygi siana. W kolejnym etapie pojawiają się mokre, posklejane śliną futerko na brodzie, szyi i wewnętrznej stronie przednich łapek (którymi zwierzę próbuje ocierać bolący pyszczek), łzawienie jednego lub obu oczu spowodowane uciskiem korzeni zębów górnych na przewód nosowo-łzowy oraz wyraźne zmniejszenie i wysuszenie bobków.
Każdy z tych objawów wymaga niezwłocznej diagnostyki u lekarza weterynarii specjalizującego się w małych ssakach. Podstawą oceny uzębienia szynszyli i koszatniczki jest badanie endoskopowe (stomatoskopia) jamy ustnej oraz zdjęcia RTG czaszki w kilku projekcjach (lub tomografia komputerowa) wykonane w krótkim znieczuleniu wziewnym izofluranem bądź sewofluranem, które pozwalają ocenić stan korzeni zębów schowanych w kości.
Zapisz przypomnienia o wadze i kontrolach w profilu zwierzaka
Załóż bezpłatny profil dla swojej szynszyli lub koszatniczki, zapisuj cotygodniowe ważenia i ustaw przypomnienia o kontrolach stomatologicznych.
Przejdź do narzędzia



