Najważniejsze
- Opierzony podlot (np. kosa, kwiczoła, sikory, sroki lub puszczyka) siedzący na trawniku pod krzewem i głośno nawołujący rodziców jest zdrowy i uczy się latać — NIE zabieramy go do domu (w razie zagrożenia od kotów jedynie podsadzamy na gałąź obok).
- Wyjątkiem są jerzyki (Apus apus): zdrowy jerzyk niemal nigdy nie ląduje na ziemi, dlatego każdy osobnik znaleziony na chodniku lub trawniku wymaga ostrożnego podniesienia i oceny przez specjalistę.
- Ślina kota zawiera groźne dla ptaków i małych ssaków bakterie Pasteurella multocida — każdy ptak lub gryzoń po kontakcie z kotem (nawet bez widocznej rany!) powinien jak najszybciej, najlepiej tego samego dnia, trafić do lekarza lub ośrodka po antybiotyk.
- Młodych zajęcy i koźląt sarny leżących nieruchomo w trawie kategorycznie NIE dotykamy (zajęczyca karmi młode zwykle raz na dobę, a sarna kilka razy, by nie zdradzić kryjówki drapieżnikom), a żadnemu dzikiemu zwierzęciu nigdy nie podajemy mleka krowiego ani chleba.
Podlot kontra pisklę: dlaczego zdrowy młody ptak siedzi na ziemi i nie lata?
U większości ptaków śpiewających (wróblowych — takich jak kosy, drozdy śpiewaki, kwiczoły, szpaki, rudziki, sikory, pliszki, zięby oraz krukowate: sroki, wrony siwe, kawki, sójki), a także u sów (puszczyków i uszatek) młode opuszczają gniazdo na kilka lub kilkanaście dni ZANIM ich lotki i sterówki osiągną pełną długość umożliwiającą sprawny lot. Jest to genialna strategia ewolucyjna: rozproszenie rodzeństwa po okolicznych krzewach sprawia, że w razie odkrycia gniazda przez kunę czy jastrzębia nie ginie cały lęg naraz. Taki młody ptak nazywany jest podlotem.
Zdrowego podlota bardzo łatwo rozpoznać: ma już opierzone całe ciało, wyraźnie krótszy niż u dorosłego ptaka ogonek, często jeszcze żółte, mięsiste zajady w kącikach dzioba i kępki puchu na głowie, stoi pewnie na obu nóżkach, podskakuje, jest bystry i co kilkanaście minut głośno nawołuje rodziców, którzy przylatują do niego z owadami w dziobie (często czekając w koronach drzew, aż człowiek odejdzie od młodego!). Zabranie takiego podlota do domu to wyrwanie go spod najlepszej opieki biologicznej. Jeżeli podlot siedzi w miejscu niebezpiecznym — na środku ścieżki rowerowej, jezdni lub na otwartym trawniku patrolowanym przez koty — należy ubrać rękawiczki lub użyć chusteczki i przenieść go tylko kawałek dalej, w zasięgu głosu rodziców, podsadzając w gęsty krzew lub na niską gałąź (wbrew popularnemu mitowi ptaki nie porzucają piskląt ani podlotów z powodu ludzkiego zapachu).
Kiedy natomiast ptak bezwzględnie wymaga zabrania i przekazania do Ośrodka Rehabilitacji Dzikich Zwierząt lub Ptasiego Azylu? W czterech sytuacjach: 1) gdy jest to nieopierzone, ślepe lub pokryte wyłącznie puchem pisklę, które wypadło z gniazda (i nie da się bezpiecznie włożyć go z powrotem do gniazda), 2) gdy ptak ma widoczne obrażenia (zwisające skrzydło, złamaną nogę, ranę, krew na piórach, przekrzywioną głowę po uderzeniu w szybę), 3) gdy siedzi napuszony w kulkę z zamkniętymi oczami, leży na boku, jest oblepiony jajami much lub wyziębiony, oraz 4) gdy jest to jerzyk (Apus apus) — ptak o długich, sierpowatych skrzydłach i bardzo krótkich nóżkach, który całe życie spędza w powietrzu i po upadku na płaski chodnik często nie jest w stanie o własnych siłach wzbić się w górę.
| Znaleziony ptak | Wygląd i zachowanie | Czy zabierać do domu / ośrodka? | Prawidłowe postępowanie |
|---|---|---|---|
| Zdrowy podlot (kos, kwiczoł, sikora, sroka, puszczyk) | Opierzony, krótki ogonek, stoi prosto, skacze, nawołuje rodziców | NIE — zostawić pod opieką rodziców! | Odejdź dalej i obserwuj z daleka; jeśli grozi mu samochód lub kot, podsadź w pobliski gęsty krzew |
| Nagie lub puchowe pisklę pod drzewem | Nieopierzone, zamknięte oczy, nie potrafi utrzymać ciepłoty ciała | TAK (jeśli nie można odłożyć do gniazda) | Ogrzej w dłoniach lub przy butelce z ciepłą (nie gorącą) wodą owiniętej ręcznikiem i zawieź do ORDZ |
| Jerzyk (Apus apus) na ziemi | Długie sierpowate skrzydła krzyżujące się za ogonem, króciutkie nóżki z 4 pazurkami do przodu | TAK — jerzyk na ziemi potrzebuje pomocy | Nie podrzucaj ptaka w górę — osłabiony spadnie i może się dodatkowo poturbować; zabezpiecz w pudełku i skonsultuj z ORDZ |
| Każdy ptak po kontakcie z kotem lub po uderzeniu w szybę | Nawet jeśli wydaje się nieuszkodzony i nie krwawi | TAK — bezwzględnie wymaga pomocy! | Umieść w ciemnym, cichym, wentylowanym kartonie (bez wody i jedzenia!) i pilnie jedź do weterynarza / ORDZ |
Kontakt z kotem (Pasteurella multocida) i uderzenie ptaka w szybę
Jednym z najgroźniejszych błędów popełnianych przez znalazców jest wypuszczenie na wolność ptaka, małego zająca, wiewiórki lub ryjówki odebranej kotu z uzasadnieniem: „obejrzałem go, nie ma żadnej krwi i rusza skrzydłami”. W jamie ustnej większości kotów (a przez to także na ich pazurach) bytuje gram-ujemna bakteria Pasteurella multocida. Cienkie jak igły kocie kły i pazury podczas chwytu przebijają delikatną jak pergamin skórę ptaka (a często także jego worki powietrzne), pozostawiając mikroskopijne rany kłute, które natychmiast się zasklepiają i są zupełnie niewidoczne pod piórami.
Dla ptaków i drobnych ssaków Pasteurella multocida jest bardzo groźnym patogenem: wprowadzona do krwiobiegu szybko się namnaża i bez leczenia w ciągu 1–3 dób może wywołać śmiertelną posocznicę (pasterelozę). Dlatego każde dzikie zwierzę, które miało jakikolwiek kontakt z pyskiem lub łapą kota, musi w trybie pilnym trafić do lekarza weterynarii lub Ośrodka Rehabilitacji Dzikich Zwierząt w celu wdrożenia celowanej antybiotykoterapii ogólnej.
Drugim częstym wypadkiem jest zderzenie ptaka w pełnym locie z szybą okienną, szklanym ekranem akustycznym lub wiatą przystankową. Ptak po takim uderzeniu mógł doznać wstrząśnienia mózgu, obrzęku śródczaszkowego, wylewu krwi do komory oka lub złamania kości kruczej (coracoid). Nawet jeśli po kilku minutach zamroczenia poderwie się do lotu, narastający w ciągu kolejnych godzin obrzęk mózgu często zabija go na sąsiednim drzewie. Ptaka po uderzeniu w szybę należy delikatnie włożyć do małego, wyłożonego ręcznikiem papierowym kartonu z otworami wentylacyjnymi, ustawić w całkowicie ciemnym, cichym i chłodnym (ok. 18–20°C — nigdy nie przegrzewamy zwierząt z urazem głowy!) miejscu na 1–2 godziny i skontaktować się z ośrodkiem rehabilitacji.
Zasada „3 × C” (Cicho, Ciemno, Ciepło) i zakaz pojenia na siłę
Podstawą pierwszej pomocy przedtransportowej dla dzikiego zwierzęcia w szoku powypadkowym jest zasada 3 × C: Cicho, Ciemno, Ciepło (z wyjątkiem urazów głowy po zderzeniu z szybą lub samochodem, gdzie niewskazane jest dogrzewanie). Nigdy nie wlewaj ptakowi ani małemu ssakowi wody strzykawką bezpośrednio do dzioba czy pyszczka! U ptaków wejście do tchawicy (głośnia) znajduje się tuż u nasady języka — wlanie choćby kilku kropel wody osobie nieprzeszkolonej kończy się natychmiastowym zachłyśnięciem i uduszeniem zwierzęcia.
Młody zając i koźlę sarny w trawie: dlaczego nie są porzucone?
Od marca do sierpnia podczas spacerów po łąkach, polach i skrajach lasów bardzo często można natknąć się na pojedynczego małego zająca szaraka (Lepus europaeus) lub nakrapiane koźlę sarny (Capreolus capreolus) leżące całkowicie nieruchomo, przytulone do ziemi w kępie trawy. W przeciwieństwie do dzikich królików, które rodzą się nagie i ślepe w głębokich norach, zające przychodzą na świat bezpośrednio na powierzchni ziemi — od pierwszej godziny życia są w pełni owłosione, mają otwarte oczy i potrafią biegać. Strategia przetrwania zarówno młodych zajęcy, jak i koźląt sarny polega na idealnym kamuflażu i bardzo słabym własnym zapachu.
Aby nie naprowadzić na swoje młode lisów, wilków, zdziczałych psów i ptaków drapieżnych, matka (zajęczyca lub koza sarny) celowo NIE przebywa ze swoim potomstwem przez cały dzień! Zajęczyca podchodzi do młodych zwykle tylko raz na dobę — wkrótce po zachodzie słońca — na ok. 5 minut, podczas których maluchy wypijają bardzo gęste, tłuste i kaloryczne mleko, po czym matka szybko się oddala. Podobnie sarna odwiedza ukryte w trawie koźlę tylko kilka razy na dobę na krótkie karmienie.
W przeciwieństwie do ptaków, ssaki kierują się przede wszystkim doskonałym węchem: dotknięcie małego zająca lub koźlęcia sarny gołymi ludzkimi dłońmi (lub obwąchanie go przez naszego psa) pozostawia na jego sierści intensywny obcy zapach, który może sprawić, że matka w panice porzuci młode, a drapieżnik bez trudu je wytropi. Co więcej, sztuczny odchów osesków zająca w warunkach domowych jest skrajnie trudny — ich przewód pokarmowy jest bardzo wrażliwy i wiele „uratowanych” niepotrzebnie zajęcy nie przeżywa. Zdrowego, cichego zajączka i koźlęcia sarny leżącego w trawie NIGDY nie dotykamy i natychmiast oddalamy się z psem na smyczy; pomocy wymagają wyłącznie osobniki ranne (np. po pokosie kosiarką rotacyjną lub ataku psa), leżące na boku, oblepione muchami lub w przypadku koźlęcia — chodzące za człowiekiem i głośno piszczące z głodu przez wiele godzin po śmierci matki na drodze.
Jeż na drodze lub w ogrodzie: kiedy potrzebuje ratunku i dlaczego mleko krowie zabija?
Jeże występujące w Polsce (jeż wschodni Erinaceus roumanicus oraz jeż zachodni Erinaceus europaeus) są gatunkami objętymi częściową ochroną gatunkową i nocnymi owadożercami. Zdrowy jeż żeruje wyłącznie od zmierzchu do świtu; wyjątkowo w maju i czerwcu ciężarna lub karmiąca samica może szybko przemieszczać się między gniazdem a żerowiskiem wczesnym rankiem lub późnym popołudniem. Jeżeli jednak widzimy jeża, który w środku dnia leży na otwartej przestrzeni, wygrzewa się w pełnym słońcu, chwieje się na nogach, kaszle, jest wychudzony (ma zapadnięte boki i kształt „gruszki” z wyraźnym wcięciem za głową zamiast owalnego kształtu kropli) lub ma wśród kolców białe albo kremowe skupiska jaj i larwy much (muszycę — myiasis), zwierzę znajduje się w stanie bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowego zabezpieczenia w kartonie z butelką ciepłej wody oraz transportu do ośrodka rehabilitacji.
Drugim krytycznym okresem dla jeży jest późna jesień i początek zimy (listopad i grudzień). Jeże z drugiego, późnoletniego miotu bardzo często nie zdążają zgromadzić przed mrozami wystarczającej ilości brunatnej i białej tkanki tłuszczowej niezbędnej do przeżycia kilkumiesięcznej hibernacji. Według brytyjskiego towarzystwa ochrony jeży BHPS zdrowe młode jeże ważące ponad 450 g mogą przeżyć hibernację, a przy ok. 600 g mają większe szanse. Jesienią pomocy wymagają jeże ważące poniżej ok. 250 g (najpewniej osierocone), jeże aktywne w ciągu dnia oraz osobniki chore lub osłabione; jeże lżejsze niż 450 g mogą od końca października wymagać pomocy zależnie od pogody, choć zdrowym często wystarcza dokarmianie na miejscu. Zabieranie zdrowych jeży ważących ponad 450 g wyłącznie z powodu wagi BHPS zdecydowanie odradza — w razie wątpliwości zadzwoń do ośrodka rehabilitacji.
Jeśli musimy doraźnie napoić i nakarmić wyczerpanego jeża w ogrodzie (lub przygotować miseczkę wspierającą dla jeży jesienią), podajemy mu wyłącznie świeżą wodę w płytkim, ciężkim spodeczku oraz mięsną karmę dla jeży, kotów lub psów (najlepiej nie rybną) albo suchą karmę dla kotów, która wolniej się psuje (zalecenia BHPS). Kategorycznie zakazane jest podawanie jeżom mleka krowiego, śmietanki czy twarogu — jeże nie trawią laktozy, a mleko wywołuje u nich ciężką biegunkę i odwodnienie, które dla osłabionego zwierzęcia mogą być śmiertelne. Jabłka i pieczywo również nie są dla nich odpowiednim pokarmem (wbrew ilustracjom z bajek dla dzieci!).
Sprawdź nasz poradnik „Znalazłem zwierzę — krok po kroku”
Znalazłeś zagubionego zwierzaka domowego lub potrzebujesz szybkiej instrukcji i numerów alarmowych? Przejdź do strony pierwszej pomocy w portalu.
Przejdź do narzędzia



