Zwierzowisko

Biegunka i wymioty u psa — objawy alarmowe, zupa Moro, dieta lekkostrawna i probiotyki

8 minut czytania. Aktualizacja: .

Ostre zaburzenia żołądkowo-jelitowe (tzw. gastroenteritis) to jedna z najczęstszych przyczyn nieplanowanych wizyt w gabinetach weterynaryjnych. Pojedynczy epizod luźnego stolca u dorosłego, wesołego psa po zjedzeniu nowego przysmaku czy wypiciu wody z kałuży zazwyczaj mija po zastosowaniu lekkostrawnej diety domowej i probiotyków. Istnieje jednak wyraźna granica między niegroźną niestrawnością a stanami zagrażającymi życiu — takimi jak parwowiroza, zespół ostrej biegunki krwotocznej (AHDS, dawniej nazywany krwotocznym zapaleniem żołądka i jelit), ostre zapalenie trzustki czy niedrożność mechaniczna po połknięciu zabawki lub pestki. Dowiedz się, jak ocenić stopień odwodnienia psa, dlaczego współczesna gastroenterologia odchodzi od wielodniowych głodówek i jak ugotować tradycyjną zupę marchwiową Moro.

Garnek z długo gotowaną marchewkową zupą Moro i chudym mięsem indyka przygotowany dla psa z biegunką
Garnek z długo gotowaną marchewkową zupą Moro i chudym mięsem indyka przygotowany dla psa z biegunką

Najważniejsze

  • Natychmiastowej wizyty u weterynarza wymagają: krew w kale lub wymiocinach, czarne smoliste stolce (melena), nieproduktywne odruchy wymiotne ze wzdętym brzuchem (skręt żołądka!), apatia, gorączka powyżej 39,2°C oraz każda biegunka u szczeniaka lub seniora.
  • Nowoczesna dietetyka weterynaryjna rezygnuje z 24–48-godzinnych głodówek przy samej biegunce — enterocyty (komórki nabłonka jelit) odżywiają się bezpośrednio treścią pokarmową ze światła jelita, więc wczesne żywienie małymi porcjami przyspiesza ich regenerację.
  • Marchew gotowana co najmniej godzinę (zupa Moro) uwalnia kwaśne oligosacharydy galakturonowe, które w badaniach laboratoryjnych utrudniały bakteriom chorobotwórczym przyleganie do komórek jelita (u psów tego nie badano).
  • Nigdy nie podawaj psu leków z ludzkiej apteczki bez zgody lekarza — popularny loperamid (Stoperan, Imodium) jest groźnie neurotoksyczny dla psów z mutacją genu MDR1 (m.in. owczarków szkockich collie, szetlandzkich i australijskich), a przy biegunce zakaźnej może zwiększać wchłanianie toksyn bakteryjnych.

Kiedy biegunka i wymioty wymagają natychmiastowego wyjazdu do lecznicy?

Zanim sięgniesz po garnek z marchewką, wyklucz objawy alarmowe (tzw. czerwone flagi). Jeżeli pies próbuje wymiotować, krztusi się, ale z pyska wydobywa się tylko biała piana, a jego brzuch za żebrami twardnieje i powiększa obwód, masz do czynienia z podejrzeniem ostrego rozszerzenia i skrętu żołądka (GDV) — tutaj o życiu decydują pojedyncze godziny i natychmiastowa operacja. Równie groźna jest niedrożność jelit wywołana połknięciem ciała obcego (kawałka piłki, kasztana, kolby kukurydzy, skarpetki lub kości): charakteryzuje się ona gwałtownymi, chlustającymi wymiotami niedługo po każdym łyku wody lub kęsie jedzenia oraz silną bolesnością brzucha (pies przyjmuje tzw. pozycję modlitewną — przednie łapy i mostek na ziemi, zad uniesiony w górę).

Pilnej kroplówki dożylnej i diagnostyki wymagają również wszystkie szczenięta (ryzyko parwowirozy i błyskawicznej hipoglikemii), psy geriatryczne, pacjenci z chorobami nerek lub cukrzycą oraz psy, u których w kale widoczna jest świeża krew (hematochezja — stolce przypominające galaretkę malinową typowe dla zespołu ostrej biegunki krwotocznej AHDS) bądź kał jest czarny jak smoła (melena — objaw krwawienia z żołądka lub dwunastnicy).

Parametr oceny domowejNorma (pies prawidłowo nawodniony)Odwodnienie umiarkowane (5–7%)Odwodnienie ciężkie (>8–10% — stan zagrożenia życia!)
Błony śluzowe (dziąsła)Różowe, gładkie, bardzo wilgotne (śliskie pod palcem)Lekko lepkie lub matowe, gęsta ślinaSuche jak papier, blade lub sine/ceglaste
Czas powrotu kapilarnego (CRT — po uciśnięciu dziąsła)Poniżej 1,5–2 sekundOkoło 2–3 sekundPowyżej 3 sekund, zapadnięte gałki oczne
Test fałdu skórnego na karku / łopatkachSkóra wraca na miejsce natychmiast (<1 s)Fałd opada powoli (w ciągu 2–4 sekund)Fałd skórny stoi jak namiot i nie opada
Zachowanie i temperatura rektalnaPies przytomny, reaguje na imię; temp. 37,5–39,2°CPosmutnienie, niechęć do spaceruSilna apatia, wiotkość, gorączka >39,5°C lub hipotermia <37,5°C

Dlaczego przy samej biegunce odchodzi się od 24-godzinnych głodówek?

Przez wiele lat standardowym zaleceniem przy każdej biegunce u psa było całkowite odstawienie jedzenia na 24 do 48 godzin. Współczesna gastroenterologia weterynaryjna zrewidowała to podejście. Komórki nabłonka jelitowego (enterocyty) oraz kolonocyty pobierają dużą część energii i aminokwasów (zwłaszcza glutaminy) bezpośrednio ze światła jelita, czyli z przepływającej treści pokarmowej, a nie z krwiobiegu. Długa głodówka prowadzi do obkurczenia kosmków jelitowych, rozszczelnienia połączeń ścisłych między komórkami (tight junctions) i zwiększa ryzyko przenikania bakterii ze światła jelita do krwi (translokacji bakteryjnej).

Obecnie krótki, kilku- lub kilkunastogodzinny odpoczynek żołądka od pokarmu stałego zaleca się głównie w sytuacji, gdy u psa występują aktywne wymioty (podanie jedzenia do podrażnionego żołądka natychmiast wywoła kolejny odruch wymiotny). Jeżeli pies nie wymiotuje, a ma jedynie wodnistą lub papkowatą biegunkę i zachowuje apetyt, najlepsze efekty przynosi wczesne żywienie enteralne (Early Enteral Nutrition): podawanie bardzo małych, ciepłych, chudych i lekkostrawnych porcji co 3–4 godziny.

Przepis na terapeutyczną zupę marchwiową Moro i dietę lekkostrawną

Popularnym domowym posiłkiem przy ostrej biegunce u psa jest zupa Moro — metoda opracowana w 1908 roku przez pediatrę prof. Ernsta Moro, której możliwy mechanizm opisano w badaniach laboratoryjnych (in vitro) zespołu prof. Guggenbichlera; badań klinicznych u psów brak. Tajemnica tkwi w długim czasie gotowania marchwi: podczas co najmniej godzinnego gotowania z pektyn zawartych w ścianach komórkowych marchwi uwalniają się kwaśne oligosacharydy galakturonowe. Cząsteczki te przypominają budową receptory nabłonka jelitowego. Bakterie chorobotwórcze (np. E. coli, Salmonella) mogą przyczepiać się do oligosacharydów z marchwi zamiast do ściany jelita i zostać wydalone z kałem.

Jak przygotować zupę Moro dla psa? Obierz 500 g świeżej marchwi, pokrój w kostkę, zalej 1 litrem wody i gotuj na wolnym ogniu pod przykryciem przez co najmniej godzinę (uzupełniając odparowującą wodę). Następnie zmiksuj całość blenderem na gładki krem, dopełnij przegotowaną wodą z powrotem do objętości 1 litra i dodaj pół płaskiej łyżeczki (ok. 3 g) soli kamiennej lub kuchennej (uzupełnia utracone z biegunką jony sodu i chlorkowe). W pierwszym dniu możesz podawać samą letnią zupę Moro po kilka łyżek co 2–3 godziny, a od kolejnego posiłku połączyć ją w proporcji 1:1 z chudym, ugotowanym w wodzie i drobno posiekanym mięsem z piersi indyka, królika lub dorsza.

Biały ryż z kurczakiem czy indyk z marchewką?

Gotowany biały ryż z chudym kurczakiem to klasyczna, dobrze strawna dieta lekkostrawna. Kurczak należy jednak do częstszych alergenów pokarmowych u psów (w zestawieniu z 2016 roku po wołowinie i nabiale), więc u alergików lepiej sprawdzi się chudy indyk lub królik. Zupa Moro lub puree z pieczonej dyni dostarczą dodatkowo rozpuszczalnego włókna.

Domowa apteczka na biegunkę: smektyt (glinka), probiotyki i bezpieczny powrót do stałej diety

Przy ostrej biegunce właściciele psów często sięgają po dwa rodzaje preparatów: mineralny adsorbent jelitowy oraz weterynaryjny probiotyk. Jako adsorbent stosuje się diosmektyt (smektyt dwuoktanościenny) lub glinkę kaolinową z pektynami (dostępne w pastach i proszkach dla zwierząt). Mają one powlekać podrażnioną śluzówkę i wiązać toksyny bakteryjne, ale według MSD Veterinary Manual kaolina z pektyną głównie zagęszcza kał — nie zmniejsza utraty płynów ani nie skraca choroby. Zachowaj kilkugodzinny odstęp między podaniem glinki/smektytu a lekami doustnymi lub probiotykiem, ponieważ adsorbent może związać również lek.

Wybierając probiotyk, nie sięgaj po przypadkowe kapsułki dla ludzi o nieznanym składzie. Dowody na skuteczność probiotyków w ostrej biegunce psów są ograniczone — przegląd systematyczny z 2019 roku ocenił ich efekt jako niewielki. W pojedynczym badaniu szczep Bifidobacterium animalis AHC7 skracał biegunkę (średnio 3,9 wobec 6,6 dnia); stosuje się też Enterococcus faecium NCIMB 10415 / SF68 oraz drożdżaki Saccharomyces boulardii (odporne na antybiotyki), często w połączeniu z prebiotykami (FOS i MOS — mannanooligosacharydami) oraz maślanem sodu.

Dietę lekkostrawną (indyk z zupą Moro) utrzymuj jeszcze przez 2–3 dni po uformowaniu się prawidłowego, zwartego stolca. Nie wracaj jednak do zwykłej karmy bytowej ani BARF-a z dnia na dzień — nagły rzut tłuszczu i twardych włókien na świeżo zregenerowany nabłonek spowoduje nawrót biegunki. Wprowadzaj docelową karmę stopniowo przez 4–5 dni, zaczynając od podmiany 25% porcji.

  • Nigdy nie podawaj psu z biegunką rosołu gotowanego na kościach lub tłustych skrzydełkach — wysoka zawartość wytopionego tłuszczu podrażni trzustkę i nasili biegunkę tłuszczową.
  • Zapewnij stały dostęp do świeżej wody; przy obfitych stolcach rozpuść w wodzie specjalistyczny doustny płyn nawadniający (elektrolity z glukozą i glicyną przeznaczone dla psów).
  • Jeśli biegunka bez innych objawów nie ustępuje po 36–48 godzinach diety lekkostrawnej, zbierz próbki kału z 3 kolejnych dni (pasożyt wydalany jest nieregularnie) i oddaj do badania parazytologicznego (flotacja + test ELISA na Giardia duodenalis).

Wyszukaj całodobową lecznicę weterynaryjną w swojej okolicy

Jeśli u psa pojawiły się wymioty, krew w kale lub apatia, nie czekaj — znajdź najbliższy dyżur weterynaryjny na mapie.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy mogę podać psu węgiel aktywowany na zwykłą biegunkę?
Węgiel aktywowany stosuje się (najlepiej po konsultacji z lekarzem) przy podejrzeniu zjedzenia trucizny lub toksyny, ale w zwykłej biegunce ma dwie wady: wymaga podania bardzo dużej dawki (1–2 g na każdy kilogram masy ciała, co u 20-kilogramowego psa oznacza kilkadziesiąt tabletek!) oraz barwi kał na smoliście czarny kolor. Czarny kał po węglu uniemożliwia lekarzowi weterynarii ocenę, czy u psa nie doszło do groźnego krwawienia z żołądka (meleny). Dużo lepszym wyborem jest glinka kaolinowa lub smektyt.
Dlaczego pies podczas biegunki gorączkowo zjada trawę na spacerze i czy mu na to pozwalać?
Przyczyny jedzenia trawy przez psy nie są dobrze poznane — robią to także psy zdrowe, więc nie zawsze oznacza ono nudności, choć u części psów trawa prowokuje wymioty. W ankiecie internetowej wśród właścicieli 1571 psów jedzących rośliny (Sueda, Hart i Cliff 2008) 68% psów jadło je codziennie lub co tydzień, najczęściej trawę, ale tylko 9% często wyglądało przed tym na chore, a 22% często potem wymiotowało. Przy biegunce lepiej jednak na to nie pozwalać: miejska trawa bywa opryskiwana herbicydami i skażona jajami pasożytów, a duże ilości źdźbeł mogą dodatkowo podrażniać przewód pokarmowy.
Co oznaczają stolce otoczone galaretowatym, przezroczystym śluzem?
Duża ilość śluzu na powierzchni kału, często połączona z częstym kucaniem, parciem na stolec (tenesmus) i kropelką jasnoczerwonej krwi na samym końcu wypróżnienia, to klasyczny obraz zapalenia jelita grubego (colitis). Częstą przyczyną u psów jest inwazja pierwotniaka Giardia, włosogłówki (Trichuris vulpis), nietolerancja pokarmowa lub silny stres.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Marks S.L., Rankin S.C., Byrne B.A., Weese J.S., Enteropathogenic Bacteria in Dogs and Cats: Diagnosis, Epidemiology, Treatment, and Control, ACVIM Consensus Statement, Journal of Veterinary Internal Medicine 2011; 25(6): 1195-1208.
  • Kastner U., Glasl S., Follrich B., Guggenbichler J.P., Jurenitsch J., Acid oligosaccharides as the active principle of aqueous carrot extracts for prevention and therapy of gastrointestinal infections (artykuł w języku niemieckim), Wiener Medizinische Wochenschrift 2002; 152(15-16): 379-381.
  • Mueller R.S., Olivry T., Prélaud P., Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (2): common food allergen sources in dogs and cats, BMC Veterinary Research 2016; 12: 9.
  • Jensen A.P., Bjørnvad C.R., Clinical effect of probiotics in prevention or treatment of gastrointestinal disease in dogs: A systematic review, Journal of Veterinary Internal Medicine 2019; 33(5): 1849-1864.
  • Mohr A.J., Leisewitz A.L. et al., Effect of early enteral nutrition on intestinal permeability, intestinal protein loss, and outcome in dogs with severe parvoviral enteritis, Journal of Veterinary Internal Medicine 2003.
  • Sueda K.L.C., Hart B.L., Cliff K.D., Characterisation of plant eating in dogs, Applied Animal Behaviour Science 2008; 111(1): 120-132 — https://doi.org/10.1016/j.applanim.2007.05.018

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski