Zwierzowisko

Skręt żołądka u psa: objawy, pierwsze minuty i profilaktyka

8 minut czytania. Aktualizacja: .

Zespół rozszerzenia i skrętu żołądka (GDV, ang. Gastric Dilatation-Volvulus) to jeden z najbardziej dramatycznych stanów nagłych w medycynie weterynaryjnej. Wypełniony gazem i treścią pokarmową żołądek obraca się wokół własnej osi (o 90, a nawet 360 stopni), zamykając wpust oraz odźwiernik i odcinając powrót krwi żylnej do serca. Od wystąpienia pierwszych nieproduktywnych odruchów wymiotnych do rozwoju wstrząsu oraz martwicy ściany żołądka może minąć zaledwie kilka godzin. Przeżycie psa zależy w ogromnej mierze od szybkiego rozpoznania objawów przez opiekuna i natychmiastowego wyjazdu do całodobowej kliniki chirurgicznej.

Owczarek niemiecki badany przez lekarza weterynarii na stole w całodobowej klinice ratunkowej
Owczarek niemiecki badany przez lekarza weterynarii na stole w całodobowej klinice ratunkowej

Najważniejsze

  • Klasyczna triada objawów GDV obejmuje bezskuteczne próby wymiotów z odkrztuszaniem gęstej, białej piany, gwałtownie powiększający się, twardy jak bęben brzuch oraz narastający niepokój ruchowy.
  • Nie ma bezpiecznego czasu na obserwację w domu: martwica ściany żołądka i uszkodzenie śledziony mogą rozwinąć się w ciągu kilku godzin, a objawy trwające ponad 6 godzin przed przyjęciem do kliniki pogarszają rokowanie — nie czekaj do rana i nie podawaj psu żadnych leków doustnych ani wody.
  • Zadzwoń do całodobowej kliniki z dyżurem chirurgicznym jeszcze w trakcie jazdy, aby zespół przygotował zestaw do odbarczenia żołądka (trokar lub sondę) oraz tlenoterapię przed Twoim przyjazdem.
  • U ras olbrzymich i głębokoklatkowych najskuteczniejszą metodą zapobiegania skrętowi jest profilaktyczna gastropeksja (przyszycie odźwiernikowej części żołądka do ściany jamy brzusznej): nie chroni przed samym rozdęciem żołądka, ale skutecznie zapobiega jego skrętowi.

Dlaczego żołądek się obraca i które psy są najbardziej zagrożone?

W przebiegu GDV dochodzi najpierw do ostrego rozszerzenia żołądka gazem (pochodzącym głównie z połykanego powietrza, tzw. aerofagii, oraz w mniejszym stopniu z fermentacji bakteryjnej), a następnie do jego rotacji — najczęściej zgodnie z ruchem wskazówek zegara, patrząc od strony ogona psa. Obrócony żołądek zaciska żyłę główną doogonową oraz żyłę wrotną. Krew z tylnej połowy ciała i narządów jamy brzusznej nie może wrócić do prawego przedsionka serca, co szybko wywołuje ciężki wstrząs. Równocześnie ucisk na przeponę uniemożliwia pełny wdech, a niedokrwiony mięsień sercowy wpada w groźne komorowe zaburzenia rytmu.

Predyspozycję anatomiczną determinuje stosunek głębokości klatki piersiowej do jej szerokości. U psów o głębokiej, wąskiej klatce piersiowej wypełniony żołądek ma dużą swobodę ruchu w jamie brzusznej; podejrzewa się też, że z wiekiem rozciągają się więzadła, które go utrzymują. Ryzyko rośnie wraz z wiekiem zwierzęcia, a także u psów, których rodzice lub rodzeństwo przeszli epizod GDV.

Najwyższe ryzyko dotyczy dogów niemieckich — w badaniach zespołu Glickmana i Warda z Purdue University oszacowano je na około 37–42% w ciągu całego życia. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się również wyżły weimarskie, bernardyny, setery irlandzkie i szkockie (gordony), owczarki niemieckie, pudle duże (królewskie), akity, wilczarze irlandzkie, bloodhoundy, mastify, charty rosyjskie i rottweilery. Choroba kojarzy się z rasami dużymi i olbrzymimi, ale spośród mniejszych psów ryzyko podwyższone mają basset hound i jamnik.

Rasa psaSzacowane ryzyko GDVRekomendacja dotycząca gastropeksji profilaktycznej
Dog niemieckiNajwyższe: ok. 37–42% w ciągu życia (badania Glickmana i Warda)Zdecydowanie zalecana (często łączona z kastracją lub sterylizacją)
Wyżeł weimarski, bernardyn, seter irlandzki i szkockiWysokie — kilkukrotnie wyższe niż u mieszańcówZalecana, warto ją połączyć z innym zabiegiem w znieczuleniu ogólnym
Owczarek niemiecki, pudel duży (królewski), akitaPodwyższoneWarto rozważyć, szczególnie u psów obciążonych rodzinnie
Rottweiler, basset hound, jamnikPodwyższone, ale niższe niż u ras olbrzymichWarto omówić z chirurgiem przy planowanej sterylizacji/kastracji

Klasyczna triada objawów i oznaki wstrząsu hipowolemicznego

Pierwsze objawy pojawiają się często wieczorem lub w nocy, nierzadko po obfitym posiłku, wypiciu dużej ilości wody albo intensywnym wysiłku. Pies nagle staje się niespokojny: wstaje z posłania, krąży po mieszkaniu, dyszy, spogląda na swoje boki i nie potrafi położyć się na dłużej niż kilka sekund. Wielu opiekunów myli ten etap z potrzebą wyjścia na spacer z powodu biegunki lub niestrawności.

Wkrótce dołącza najbardziej charakterystyczny symptom GDV — nieproduktywne odruchy wymiotne. Pies przyjmuje pozycję z nisko opuszczoną głową, silnie napina mięśnie brzucha, jakby chciał zwymiotować, jednak z pyska wydobywa się jedynie niewielka ilość gęstej, ciągnącej się białej piany (to ślina, która nie może przejść przez zaciśnięty wpust żołądka do jego światła). Równolegle obwód brzucha za ostatnimi żebrami zaczyna rosnąć w oczach. W miarę narastania rozdęcia powłoki brzuszne stają się napięte jak deska, a opukiwanie boków dłonią daje charakterystyczny, pusty odgłos bębenkowy.

U psów o bardzo głębokiej klatce piersiowej (np. u dogów czy wyżłów) powiększony żołądek może początkowo chować się całkowicie pod łukami żebrowymi, przez co brzuch z zewnątrz nie wygląda na wydęty. Wtedy o życiu decyduje rozpoznanie objawów wstrząsu: dziąsła stają się blade, szarobiałe lub ceglastoczerwone, czas nawrotu kapilarnego po uciśnięciu dziąsła palcem wydłuża się powyżej 2 sekund, tętno na tętnicy udowej jest słabo wyczuwalne i bardzo szybkie, a kończyny oraz uszy robią się chłodne. Pies może stać z wygiętym grzbietem i przeciągać się jak przy bólu brzucha, a w końcowej fazie traci zdolność stania i zapada w śpiączkę.

  • Bezskuteczne dławienie się i próby wymiotów co kilka minut bez zwracania treści pokarmowej.
  • Obfite ślinienie się i wypluwanie białej, pienistej wydzieliny.
  • Szybko narastające wzdęcie brzucha za żebrami, twarde przy dotyku i bolesne przy ucisku.
  • Płytki, przyspieszony oddech (tachypnoe) wynikający z ucisku rozdętego żołądka na przeponę.
  • Blade lub sine błony śluzowe jamy ustnej, przyspieszone tętno i gwałtowne osłabienie.

Co robić w pierwszych minutach? Zasady transportu do kliniki 24h

Przy podejrzeniu skrętu żołądka nie istnieje żadna domowa pierwsza pomoc, która mogłaby zastąpić zabieg chirurgiczny. Nie wolno podawać psu środków rozkurczowych (np. drotaweryny), leków przeciwbólowych, węgla aktywnego, oleju parafinowego ani preparatów na wzdęcia z symetykonem — nic nie przejdzie przez zaciśnięty przełyk, a próba wmuszenia płynu skończy się zachłyśnięciem i zachłystowym zapaleniem płuc. Kategorycznie zabronione jest również masowanie brzucha, próby nakłuwania powłok brzusznych igłą w domu czy zmuszanie psa do chodzenia w celu „rozchodzenia gazów”.

Jedynym właściwym działaniem jest natychmiastowe zapakowanie psa do samochodu i wyjazd do najbliższej całodobowej kliniki weterynaryjnej dysponującej salą operacyjną oraz zespołem chirurgiczno-anestezjologicznym. Zwykły gabinet bez zaplecza szpitalnego nie będzie w stanie przeprowadzić repozycji żołądka, splenektomii (usunięcia śledziony, która przemieszcza się razem z żołądkiem i bywa uszkodzona) ani monitorować arytmii komorowych przez kolejne dni po operacji.

W drodze do lecznicy pasażer — lub kierowca przez zestaw głośnomówiący — musi zadzwonić na recepcję wybranej kliniki, podać rasę i przybliżoną wagę psa oraz opisać objawy. Dzięki temu zespół ratunkowy przygotuje przed Waszym przyjazdem duże wenflony do żył w przednich łapach, płyny krystaloidowe do szybkiej resuscytacji płynowej, tlen oraz sondę żołądkową lub trokar do gastrocentezy (nakłucia żołądka w celu natychmiastowego spuszczenia gazu i przywrócenia krążenia).

Każda godzina zwłoki pogarsza rokowanie

Śmiertelność psów leczonych z powodu GDV wynosi według różnych źródeł od kilkunastu do kilkudziesięciu procent. Gorzej rokują psy, u których objawy trwały ponad 6 godzin przed przyjęciem, które mają zaburzenia rytmu serca przed operacją albo wymagają częściowego wycięcia martwiczej ściany żołądka lub usunięcia śledziony (ACVS). Nigdy nie obserwuj psa z twardym brzuchem i pustymi wymiotami przez noc.

Jak przebiega ratowanie psa w klinice i profilaktyka nawrotów?

W klinice leczenie nigdy nie zaczyna się od natychmiastowego położenia psa na stół operacyjny bez stabilizacji. Najpierw lekarze zakładają dostępy dożylne o dużej średnicy w przednich łapach lub w żyle szyjnej (żył tylnych kończyn się unika, bo odpływ z nich blokuje uciśnięta żyła główna!), podają tlen, silne opioidy przeciwbólowe oraz szybki wlew płynów przeciwwstrząsowych. Jednocześnie wykonuje się dekompresję żołądka — przez sondę ustno-żołądkową lub przez nakłucie trokarem przez skórę za ostatnim żebrem — i potwierdza rotację zdjęciem RTG w projekcji bocznej prawej (tzw. obraz czapki smerfa lub podwójnej bańki gazowej).

Gdy ciśnienie tętnicze i perfuzja tkanek poprawią się, pies trafia na blok operacyjny. Chirurg odwraca żołądek do prawidłowej pozycji, ocenia żywotność jego ściany oraz śledziony, wypłukuje zalegającą treść pokarmową i obowiązkowo wykonuje gastropeksję, czyli trwałe przyszycie części odźwiernikowej żołądka do prawej ściany jamy brzusznej. Bez przyszycia żołądka nawrót skrętu występuje w różnych badaniach u 55–80% psów, natomiast po gastropeksji nawroty zdarzają się rzadko (w badaniach u kilku procent psów).

Profilaktycznie w domu należy dzielić dzienną dawkę pokarmową dorosłego psa dużej rasy na 2 lub 3 mniejsze posiłki zamiast jednego obfitego karmienia wieczorem. Przed jedzeniem i po posiłku pies powinien odpoczywać — bez biegania za piłką i skakania; to powszechne zalecenie, choć jego skuteczność nie została dokładnie zbadana. Wbrew dawniejszym zaleceniom badanie epidemiologiczne zespołu Larry'ego Glickmana z Purdue University (1637 psów ras dużych i olbrzymich) wykazało, że karmienie z misek na podwyższonym stojaku nie zmniejsza, a wręcz wiąże się z wyższym ryzykiem GDV (przyczyna nie jest pewna). U psów łapczywych warto rozważyć miskę spowalniającą jedzenie stawianą na podłodze, bo szybkie jedzenie także zwiększa ryzyko.

Znajdź całodobową klinikę weterynaryjną (24h)

Sprawdź na mapie najbliższe dyżurne kliniki chirurgiczne w Twojej okolicy i zapisz ich numer telefonu w komórce, zanim wydarzy się nagły wypadek.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy po zabiegu przyszycia żołądka (gastropeksji) pies może jeszcze dostać wzdęcia?
Tak. Gastropeksja mechanicznie uniemożliwia obrót (skręt) żołądka wokół własnej osi, co chroni przed zamknięciem naczyń krwionośnych i śmiercią, ale sam żołądek nadal może ulec ostremu rozszerzeniu gazem (dilatatio). Taki stan również wymaga pilnej wizyty u weterynarza i odbarczenia sondą, jednak daje znacznie więcej czasu na dojazd do kliniki.
Czy miska na podwyższeniu chroni dużego psa przed skrętem żołądka?
Nie. Prospektywne badanie ponad 1600 psów ras dużych i olbrzymich (Glickman i in., 2000) wykazało, że karmienie z podwyższonych stojaków wiąże się z wyższym odsetkiem skrętów żołądka. Chyba że lekarz weterynarii zalecił stojak z konkretnego powodu (np. przy przełyku olbrzymim — megaesophagus — lub chorobie kręgosłupa szyjnego), miskę należy stawiać bezpośrednio na podłodze.
Kiedy najlepiej wykonać profilaktyczną gastropeksję u doga niemieckiego lub owczarka?
Zabieg najczęściej łączy się z planową kastracją lub sterylizacją; termin warto ustalić z lekarzem, bo u ras olbrzymich zabiegi te często planuje się dopiero po zakończeniu wzrostu. Wiele klinik wykonuje profilaktyczną gastropeksję metodą laparoskopowo wspomaganą przez niewielkie nacięcia, co zwykle skraca rekonwalescencję.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Winkler K.P., Gastric Dilation and Volvulus in Small Animals, MSD Veterinary Manual (aktualizacja 2025).
  • American College of Veterinary Surgeons (ACVS) — Gastric Dilatation-Volvulus (poradnik dla opiekunów).
  • Glickman L.T. et al., Non-dietary risk factors for gastric dilatation-volvulus in large and giant breed dogs, Journal of the American Veterinary Medical Association (JAVMA), 2000.
  • Ward M.P., Patronek G.J., Glickman L.T., Benefits of prophylactic gastropexy for dogs at risk of gastric dilatation-volvulus, Preventive Veterinary Medicine, 2003.
  • Fossum T.W., Small Animal Surgery, Elsevier — rozdział o chirurgii żołądka (wyd. polskie: Chirurgia małych zwierząt, Elsevier Urban & Partner).

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski