Najważniejsze
- Art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt definiuje znęcanie się szeroko — obejmuje ono m.in. bicie, głodzenie, brak wody i schronienia przed mrozem lub upałem, porzucenie zwierzęcia oraz utrzymywanie go w stanie nieleczonej choroby.
- Do 27 lipca 2027 r. art. 9 ust. 2 ustawy zabrania trzymania zwierząt domowych na uwięzi w sposób stały dłużej niż 12 godzin w ciągu doby lub na uwięzi krótszej niż 3 metry; od 28 lipca 2027 r. trzymanie psów i kotów na uwięzi będzie zakazane, z wąskimi wyjątkami (art. 9 ust. 3 w brzmieniu z ustawy z 3 lipca 2026 r.).
- Art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt pozwala Policji, straży gminnej lub upoważnionemu przedstawicielowi organizacji społecznej na natychmiastowe odebranie zwierzęcia, gdy dalsze przebywanie u właściciela zagraża jego życiu lub zdrowiu.
- Przed wezwaniem służb zabezpiecz twarde dowody: zdjęcia i nagrania wideo z datą oraz godziną, dokładny adres posesji i opis widocznych obrażeń lub warunków bytowych.
Co prawo uznaje za znęcanie się nad zwierzęciem (art. 6 ust. 2 i art. 9 ustawy)?
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt w art. 6 ust. 1a zabrania znęcania się nad zwierzętami, a w ust. 2 definiuje je jako zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień zwierzętom. Ustawodawca zamieścił tam otwarty katalog zachowań stanowiących przestępstwo. Oprócz umyślnego zranienia, okaleczenia lub bicia zwierzęcia twardymi przedmiotami (pkt 1 i 4), przestępstwem znęcania się jest również utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających zachowanie naturalnej pozycji (pkt 10).
Przepisy wymieniają też wprost wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu (np. brak ocieplanej budy na mrozie, uwiązanie psa w pełnym słońcu bez cienia podczas upału albo zamknięcie psa w nagrzanym samochodzie — pkt 17), a także utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku (pkt 19). Za znęcanie się ustawa uznaje także porzucenie zwierzęcia, a w szczególności psa lub kota, przez właściciela bądź przez inną osobę, pod której opieką zwierzę pozostaje (pkt 11).
Osobne, wymierne parametry określa art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zwierząt dotyczący obowiązków utrzymującego zwierzę domowe. Osoba ta ma obowiązek zapewnić zwierzęciu pomieszczenie chroniące je przed zimnem, upałami i opadami atmosferycznymi, z dostępem do światła dziennego, umożliwiające swobodną zmianę pozycji ciała, odpowiednią karmę i stały dostęp do wody. Do 27 lipca 2027 r. zabrania się trzymania zwierząt domowych na uwięzi w sposób stały dłużej niż 12 godzin w ciągu doby lub powodujący uszkodzenie ciała lub cierpienie oraz niezapewniający możliwości niezbędnego ruchu, przy czym długość uwięzi nie może być krótsza niż 3 metry. Od 28 lipca 2027 r. zacznie obowiązywać nowe brzmienie art. 9 (ustawa z 3 lipca 2026 r., Dz.U. poz. 1005): trzymanie psów i kotów na uwięzi będzie zakazane; wolno będzie tylko prowadzić je na smyczy lub uwiązać na czas transportu, wystawy lub treningu, zabiegu weterynaryjnego albo krótko i incydentalnie poza miejscem stałego pobytu (art. 9 ust. 3). Pies utrzymywany poza mieszkaniem będzie musiał stale i swobodnie poruszać się po ogrodzonym terenie (albo, gdy to niemożliwe, przebywać w kojcu z codziennym ruchem poza nim), a w kojcu, nieogrzewanym pomieszczeniu lub na otwartej przestrzeni mieć drewnianą, ocieploną budę.
| Kategoria naruszenia | Przykłady w praktyce (art. 6 ust. 2 i art. 9 u.o.z.) | Kwalifikacja prawna i sankcja |
|---|---|---|
| Przemoc fizyczna i porzucenie | Bicie, kopanie, okaleczanie, wyrzucenie psa z samochodu w lesie, pozostawienie zwierzęcia przy wyprowadzce | Przestępstwo z art. 35 ust. 1a lub ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt (do 3 lat, a przy szczególnym okrucieństwie od 3 miesięcy do 5 lat więzienia + nawiązka od 1000 do 100 000 zł) |
| Rażące zaniedbanie i nieleczone choroby | Skrajne wychudzenie, wrośnięty w szyję łańcuch, otwarte rany, guzy, brak wody i schronienia na mrozie lub w upale | Przestępstwo znęcania się z art. 6 ust. 2 pkt 10, 17, 19 w zw. z art. 35 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt + przepadek zwierzęcia |
| Naruszenie zasad trzymania na uwięzi (bez cech znęcania się) | Uwięź krótsza niż 3 metry, trzymanie na łańcuchu ponad 12 godzin na dobę bez uszkodzeń ciała (do 27.07.2027); od 28.07.2027 każde trzymanie psa lub kota na uwięzi poza wyjątkami z art. 9 ust. 3 | Wykroczenie z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt (kara aresztu albo grzywny do 5000 zł) |
Czasowe odebranie zwierzęcia: tryb zwykły (art. 7 ust. 1) a tryb nagły (art. 7 ust. 3)
Najważniejszym instrumentem ratującym życie maltretowanego lub skrajnie zaniedbanego zwierzęcia jest instytucja czasowego odebrania zwierzęcia właścicielowi lub opiekunowi uregulowana w art. 7 ustawy o ochronie zwierząt. Ustawa przewiduje dwa tryby działania: zwykły oraz nagły (interwencyjny). W trybie zwykłym (art. 7 ust. 1) zwierzę traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 może być czasowo odebrane właścicielowi na podstawie decyzji administracyjnej wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia, wydanej z urzędu po uzyskaniu informacji od Policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem jest ochrona zwierząt.
Ponieważ na wydanie decyzji przez urząd gminy czeka się czasem wiele dni, w sytuacjach krytycznych stosuje się tryb nagły z art. 7 ust. 3 ustawy. W przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, odbiera mu zwierzę, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), celem podjęcia decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia.
Odebrane zwierzę domowe przekazuje się do schroniska dla zwierząt lub pod opiekę organizacji społecznej (np. do kliniki weterynaryjnej lub domu tymczasowego), a koszty transportu, utrzymania i koniecznego leczenia zwierzęcia obciążają jego dotychczasowego właściciela lub opiekuna (art. 7 ust. 4). Jeżeli następnie sąd karny skazuje sprawcę za przestępstwo znęcania się z art. 35 ust. 1a lub 2, obligatoryjnie orzeka przepadek zwierzęcia, jeżeli sprawca jest jego właścicielem (art. 35 ust. 3), co definitywnie pozbawia oprawcę praw właścicielskich.
Pies zamknięty w rozgrzanym samochodzie w upalny dzień — stan wyższej konieczności
W pomiarach McLarena i wsp. (Pediatrics 2005) wnętrze ciemnego auta na słońcu nagrzewało się średnio o ok. 1,8°C co 5 minut, 80% wzrostu następowało w pierwszych 30 minutach, a nawet przy 22°C na zewnątrz po godzinie w środku było ok. 47°C; uchylone okna nie spowalniały nagrzewania. Jeśli widzisz w zamkniętym pojeździe psa ziejącego z wysuniętym językiem, słaniającego się na łapach lub nieprzytomnego, a właściciela nie ma w pobliżu, zadzwoń na 112, zrób zdjęcie lub nagranie potwierdzające stan psa i — jeśli służby nie dotrą na czas — wybij szybę najdalej oddaloną od zwierzęcia, a potem zaczekaj na policję. Gdy niebezpieczeństwa nie da się inaczej uniknąć, działasz w stanie wyższej konieczności (art. 26 § 1 Kodeksu karnego, przy mniejszej szkodzie art. 16 Kodeksu wykroczeń), co wyłącza Twoją odpowiedzialność karną; od odszkodowania za szybę może zwolnić art. 424 Kodeksu cywilnego, jeśli ratowane dobro jest oczywiście ważniejsze.
Jak zebrać i zabezpieczyć dowody, aby zgłoszenie było skuteczne?
W sprawach o znęcanie się nad zwierzętami najczęstszą przyczyną umorzenia postępowania lub bezradności patrolu jest brak materiału dowodowego w chwili przyjazdu służb. Gdy nieuprzedzony patrol Policji lub urzędnik gminny zapuka do drzwi, właściciel często zdąży nalać psu wody do garnka, spuścić go z krótkiego łańcucha albo schować zwierzę w budynku gospodarczym, twierdząc, że sąsiad złożył zawiadomienie ze złośliwości.
Zanim wezwiesz służby (chyba że trwa bezpośrednie bicie zwierzęcia i liczą się sekundy), udokumentuj sytuację z miejsca publicznego — z ulicy, chodnika, własnej posesji lub klatki schodowej — bez nieuprawnionego wchodzenia na cudzy, ogrodzony teren prywatny. Wykonaj wyraźne zdjęcia oraz nagranie wideo pokazujące zarówno szerszy plan (tak aby dało się rozpoznać konkretną posesję, budynek lub balkon), jak i zbliżenie na stan zwierzęcia: widoczne żebra, rany, brak miski z wodą (lub zamarzniętą na kość wodę zimą), rozpadającą się budę z dziurami, długość łańcucha czy odchody zalegające wokół posłania.
Jeżeli problem polega na wielogodzinnym wyciu i szczekaniu psa zamkniętego na balkonie lub trzymanego na łańcuchu przez całą dobę, nagraj kilka krótkich filmów o różnych porach dnia i nocy (np. o godz. 7:00, 15:00 i 22:00) z widocznym znacznikiem daty i godziny. Zanotuj dokładny adres (miejscowość, ulica, numer domu lub mieszkania), dane ewentualnych innych świadków oraz opis zachowania właściciela.
- Wykonaj zdjęcia i wideo w szerokim kadrze (identyfikacja posesji) oraz w zbliżeniu (obrażenia zwierzęcia, stan budy, pusta miska, długość uwięzi).
- Nie ostrzegaj sprawcy przed przyjazdem Policji lub organizacji prozwierzęcej — uprzedzony właściciel ukryje zwierzę lub zatrze ślady zaniedbania.
- W przypadku pozostawienia zwierzęcia bez opieki w zamkniętym mieszkaniu (np. po wyjeździe lub aresztowaniu lokatora) wskaż Policji świadków z sąsiednich lokali potwierdzających, od ilu dni nikt nie wchodził do mieszkania.
Gdzie zgłosić znęcanie się lub zaniedbanie: Policja, PIW, urząd gminy i organizacje społeczne
Wybór instytucji zależy od pilności sytuacji. Jeżeli jesteś świadkiem bezpośredniego bicia zwierzęcia, wyrzucenia go z samochodu, zamknięcia w nagrzanym aucie lub widzisz zwierzę w stanie agonii, dzwoń natychmiast pod numer alarmowy 112 (Policja) lub 986 (Straż Miejska / Gminna). Pamiętaj, że przestępstwo z art. 35 ustawy o ochronie zwierząt jest ścigane z urzędu — funkcjonariusz Policji nie ma prawa odmówić przyjęcia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ani odesłać Cię z kwitkiem.
W przypadkach przewlekłego zaniedbania (psy na krótkich łańcuchach, brak ocieplonych bud, skrajne wychudzenie, nieleczone choroby, pseudohodowle czy zaniedbane zwierzęta gospodarskie) najskuteczniejsze jest równoległe powiadomienie dwóch podmiotów: właściwego terytorialnie Powiatowego Lekarza Weterynarii (Powiatowego Inspektoratu Weterynarii, który na mocy art. 34a ustawy o ochronie zwierząt sprawuje urzędowy nadzór nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt i ma prawo wejścia na teren nieruchomości oraz gospodarstwa) oraz lokalnej organizacji społecznej, której statutowym celem jest ochrona zwierząt (np. Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce lub regionalnej fundacji interwencyjnej).
Przekazując zgłoszenie organizacji prozwierzęcej lub Inspektoratowi Weterynarii, dołącz zebrane zdjęcia, filmy i dokładną lokalizację na mapie. Nawet jeśli obawiasz się zemsty agresywnego sąsiada, możesz poprosić organizację społeczną, by wystąpiła w sprawie we własnym imieniu — zgodnie z art. 39 ustawy o ochronie zwierząt organizacja taka może wykonywać prawa pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.
Znajdź organizację ochrony zwierząt w swojej okolicy
Potrzebujesz wsparcia organizacji statutowej do przeprowadzenia interwencji w trybie art. 7 ustawy o ochronie zwierząt? Sprawdź wykaz fundacji i stowarzyszeń w portalu.
Przejdź do narzędzia



