Zwierzowisko

Gryzaki i przysmaki dla psa — naturalne suszone mięso a niebezpieczne kości prasowane i poroża

7 minut czytania. Aktualizacja: .

Żucie, gryzienie i lizanie to fundamentalne potrzeby behawioralne każdego psa: pomagają psu się wyciszyć, zajmują go i mogą mechanicznie ścierać miękką płytkę bakteryjną z koron zębów. Niestety, półki supermarketów i wielu sklepów zoologicznych uginają się od kolorowych „kości” prasowanych z obrabianej chemicznie skóry, wędzonych kości szynkowych z marketu oraz ekstremalnie twardych poroży jelenia. Dla chirurga i stomatologa weterynaryjnego to częsta przyczyna zadławień, niedrożności i perforacji przewodu pokarmowego oraz bolesnych złamań czwartego przedtrzonowca (tzw. łamacza — zęba P4). Sprawdź, jak zastosować stomatologiczną „zasadę kciuka” i które naturalne gryzaki są dla psa bezpieczne.

Naturalne suszone gryzaki dla psa, mata do lizania oraz małe miękkie smaczki treningowe na drewnianym stole
Naturalne suszone gryzaki dla psa, mata do lizania oraz małe miękkie smaczki treningowe na drewnianym stole

Najważniejsze

  • Unikaj białych i kolorowych „kości” prasowanych z niegarbowanej skóry bydlęcej (rawhide) — pod wpływem śliny skóra mięknie w kleistą, ciągnącą się masę, a połknięte kawałki mogą powodować zadławienia i niedrożność jelit.
  • Stomatologiczna „zasada paznokcia”: jeśli gryzak jest tak twardy, że nie da się wbić w niego paznokcia kciuka i uderzony o kolano boli (poroże jelenia, kości szpikowe, kopyta, twardy nylon), grozi złamaniem korony zęba z odsłonięciem miazgi.
  • Najlepsze gryzaki naturalne to jednoskładnikowe produkty suszone ciepłym powietrzem (bez wędzenia dymem i bez gliceryny): żwacze wołowe, tchawice, uszy królicze z futrem oraz skóra jelenia, konia lub wielbłąda.
  • Do treningu wybieraj malutkie (wielkości ziarnka grochu), miękkie i aromatyczne smaczki mięsne, które pies połyka w sekundę bez przerywania pracy i bez ryzyka zakrztuszenia w ruchu.

Czarna lista gryzaków: białe kości prasowane (rawhide) i wędzone kości z marketu

Popularne białe „kości” z wiązanymi supełkami na końcach, kolorowe buciki czy pałeczki owinięte cienkim paskiem kurczaka nie mają nic wspólnego z prawdziwą kością ani mięsem. To tzw. rawhide — wewnętrzna warstwa niegarbowanej skóry bydlęcej, produkt uboczny przemysłu skórzanego. Aby surowa skóra ze rzeźni stała się jasna, bezwonna i dała się uformować w kształt kości, w fabrykach (często poza Unią Europejską) poddaje się ją obróbce chemicznej (m.in. usuwaniu sierści i tłuszczu), a następnie formuje i skleja.

Z punktu widzenia weterynaryjnego kości prasowane mogą być niebezpieczne mechanicznie. Pod wpływem psiej śliny pasek takiej skóry nie kruszy się na małe kawałki, lecz rozmięka w ciągnącą się, śliską jak guma do żucia taśmę. Kiedy pies próbuje połknąć odgryziony fragment, kleista skóra może utknąć w gardle lub przełyku, prowadząc do zadławienia, albo zatkać odźwiernik lub jelito cienkie, bo duże kawałki skóry trawią się powoli.

Równie groźne są próżniowo pakowane „kości szynkowe wędzone” sprzedawane za kilka złotych w marketach spożywczych. Są to kości wieprzowe poddane obróbce termicznej i nastrzykiwane dymem wędzarniczym. Podczas gryzienia pękają wzdłużnie na ostre jak brzytwa odłamki, które wbijają się w dziąsła, ranią przełyk i wywołują krwotoczne zapalenie jelit lub perforację przewodu pokarmowego.

Poroża jelenia, kości szpikowe i stomatologiczna „zasada paznokcia” (złamanie zęba P4)

Wielu właścicieli psów o silnym ścisku szczęk (amstaffów, owczarków, labradorów, cane corso) kupuje poroża jelenia lub daniela, twarde kopyta wołowe albo pocięte w krążki kości udowe ze szpikiem, ciesząc się, że „pies ma zajęcie na miesiąc”. Stomatolodzy weterynaryjni (m.in. w wytycznych stomatologicznych WSAVA z 2020 roku) ostrzegają przed tymi produktami jednoznacznie: szkliwo zębów psa jest wprawdzie bardzo twarde, ale znacznie cieńsze niż u człowieka (ma zaledwie 0,1–1 mm grubości), a w badaniu z 2019 roku górne czwarte przedtrzonowce psów pękały przy sile średnio ok. 1300 N — gryzak, który nie ugina się przy takim nacisku, może złamać ząb.

Kiedy pies z ogromną siłą zgryza twarde jak kamień poroże lub kość nośną (udową, piszczelową), dochodzi do klasycznego złamania płytkowego (tzw. slab fracture) górnego czwartego zęba przedtrzonowego (P4 — łamacza). Od korony odłamuje się cała boczna ściana zęba, odsłaniając żywą, krwawiącą i unerwioną miazgę. Taki ząb wywołuje ciągły, pulsujący ból, a bakterie z jamy ustnej wnikają przez otwarty kanał pod korzeń, tworząc ropień okołowierzchołkowy (często widoczny jako obrzęk lub przetoka ropna pod okiem psa!). Złamany ząb P4 z odsłoniętą miazgą nigdy nie zagoi się sam — wymaga kosztownego leczenia kanałowego u stomatologa lub chirurgicznej ekstrakcji.

Test kciuka i kolana przed podaniem każdego gryzaka

Stomatolodzy weterynaryjni zalecają dwie proste reguły: 1) Jeśli nie jesteś w stanie zostawić delikatnego wgniecenia paznokciem kciuka na powierzchni gryzaka, jest on za twardy dla zębów psa. 2) Jeśli uderzenie gryzakiem we własną rzepkę kolanową sprawiłoby Ci ból, nie dawaj go psu do gryzienia.

Jakie naturalne gryzaki wybierać i jak dopasować je do psa?

Bezpieczny gryzak to produkt w 100% jednoskładnikowy, poddany wyłącznie powolnemu suszeniu ciepłym powietrzem (bez dymu wędzarniczego, bez konserwantów, wybielaczy i gliceryny); przepisy UE wymagają, by gryzaki przeszły obróbkę niszczącą drobnoustroje chorobotwórcze, w tym salmonellę. Taki gryzak pod wpływem żucia i śliny stopniowo mięknie na brzegach, pozwalając psu odrywać i przeżuwać włókna, które są następnie trawione w żołądku.

Dobieraj twardość i wielkość gryzaka do wieku, masy ciała oraz temperamentu psa. Gryzak musi być na tyle duży, aby pies nie był w stanie połknąć go w całości jednym kłapnięciem pyska:

Rodzaj naturalnego gryzakaDla jakich psów?Właściwości żywieniowe i zalety
Uszy królicze (szczególnie z futrem)Szczenięta, seniorzy, małe rasy, alergicy, psy delikatneChrupkie, ale lekkostrawne i niskotłuszczowe; futro to niestrawny balast (brak dowodów, że „czyści jelita”)
Żwacze wołowe lub jagnięce (suszone)Psy wszystkich ras (także wybredne)Bardzo aromatyczne, umiarkowanie twarde, bogate w białko, ale kaloryczne (według WSAVA ok. 220 kcal w 28 g)
Tchawice wołowe, jagnięce lub jelenieŚrednie i duże psyZbudowane z pierścieni chrzęstnych bogatych w naturalny kolagen, glukozaminę i chondroitynę; świetne do nadziewania mokrą karmą
Paski skóry jelenia, konia, wielbłąda lub dzikaPsy z silną potrzebą długiego żucia oraz alergicy pokarmowiNieprzetworzona chemicznie skóra z sierścią lub bez; bardzo wytrzymała, ale pod wpływem śliny bezpiecznie mięknie na końcach
Suszone ryby (szprotki, stynki, skóra dorsza)Wszystkie psy i koty (jako chrupiąca nagroda)Bogate w kwasy omega-3 (EPA i DHA) oraz łatwo przyswajalne białko; doskonałe na piękną sierść

Smaczki treningowe, maty do lizania (LickiMat) i bezpieczny nadzór nad gryzieniem

Osobna kategoria to przysmaki treningowe używane podczas nauki posłuszeństwa, przywołania czy odwrażliwiania na spacerze. Tutaj gryzak ani suche, twarde herbatniki zbożowe zupełnie się nie sprawdzają: pies w ruchu, próbując pogryźć suche ciastko, łatwo wciąga okruchy do tchawicy i zaczyna kaszleć, a samo żucie wybija go z rytmu ćwiczenia. Dobry smaczek treningowy musi być miękki (półwilgotny lub liofilizowany), mocno pachnący, mieć czysty skład mięsny (90–100% mięsa) i wielkość zaledwie 4–8 milimetrów (dla małego psa wielkości ziarnka ryżu, dla dużego — ziarnka grochu lub kostki 0,5 cm), tak aby pies połknął go od razu i skupił wzrok na przewodniku.

Jeżeli Twój pies ma tendencję do łapczywego połykania dużych końcówek gryzaków bez gryzienia (co zdarza się często u labradorów, beagle'i i buldogów francuskich) albo ma chore zęby, zamiast twardych gryzaków wprowadź gumowe zabawki do wypychania jedzeniem (typu Kong) oraz silikonowe maty do lizania (LickiMat). Rozsmaruj na macie porcję pełnoporcjowej mokrej karmy (wliczonej w dzienny bilans kaloryczny!) i włóż na 1–2 godziny do zamrażarki. Spokojne wylizywanie maty działa na wiele psów wyciszająco, a ryzyko zadławienia jest znacznie mniejsze niż przy gryzakach (pilnuj tylko, by pies nie pogryzł samej maty).

  • Nigdy nie zostawiaj psa samego w domu z gryzakiem — podawaj gryzaki wyłącznie pod nadzorem opiekuna.
  • Gdy gryzak skurczy się do małego, obślizgłego kawałka (tzw. ogryzka), który pies mógłby połknąć w całości, wymień go na miękki smaczek lub łyżkę mokrej karmy (nigdy nie wyrywaj gryzaka z pyska na siłę, aby nie uczyć psa obrony zasobów!).
  • Możesz użyć specjalnego uchwytu bezpieczeństwa do gryzaków, w który wkręca się końcówkę paska skóry lub żwacza — uniemożliwia on połknięcie ostatniego fragmentu.
  • Pamiętaj o wliczaniu gryzaków do dziennej puli kalorycznej (maksymalnie 10% DER); szczególnie uszy wieprzowe są bardzo tłuste i u małych psów mogą wywołać biegunkę lub zapalenie trzustki, a w 2019 roku w USA wiązano je z zakażeniami salmonellą u ludzi — po podaniu gryzaka myj ręce.

Sprawdź ogłoszenia w kategorii Karma i przysmaki

Zobacz aktualne ogłoszenia karm i akcesoriów żywieniowych lub znajdź sklep zoologiczny z naturalnymi gryzakami w swojej okolicy.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy naturalne gryzaki z futrem (np. uszy królicze lub skóra sarny z sierścią) są bezpieczne?
Tak, dla większości zdrowych psów powyżej 3.–4. miesiąca życia suszone uszy królicze z futrem są zwykle bezpieczne. Niestrawiona sierść przechodzi przez jelita jako balast i zwiększa objętość kału — popularne twierdzenia, że „czyści jelita”, odrobacza czy opróżnia gruczoły okołoodbytowe, nie mają jednak potwierdzenia w badaniach. Podawaj 1–2 sztuki tygodniowo przy stałym dostępie do wody.
Od jakiego wieku można podawać szczeniakowi suszone gryzaki?
Pierwsze delikatne gryzaki (np. suszone mięso z piersi kaczki/indyka w paskach, ucho królicze, suszone szprotki) można podawać pod ścisłym nadzorem od około 10.–12. tygodnia życia (dopiero po pełnej aklimatyzacji w nowym domu i przy prawidłowych odchodach). W okresie wymiany zębów (3.–6. miesiąc) świetną ulgę dla swędzących dziąseł dają schłodzone w zamrażarce gumowe gryzaki wypełnione musem mięsnym.
Co zrobić, gdy pies warczy przy zabieraniu gryzaka (obrona zasobów)?
Nigdy nie karć psa za warczenie i nie wkładaj ręki do pyska na siłę — w ten sposób nauczysz go jedynie gryzienia bez ostrzeżenia i połykania gryzaka w całości ze strachu przed utratą zdobyczy. Jeśli musisz zabrać niebezpieczną końcówkę, zastosuj zasadę wymiany na coś cenniejszego: rzuć w odległości metra od psa kilka kawałków pachnącego gotowanego mięsa lub parówki, a gdy sam odejdzie od ogryzka po nagrodę, spokojnie podnieś resztkę gryzaka.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Niemiec B.A., Gawor J. et al., World Small Animal Veterinary Association (WSAVA) Global Dental Guidelines, Journal of Small Animal Practice 2020; 61(7): E36-E161.
  • Soltero-Rivera M., Elliott M.I., Hast M.W. et al., Fracture limits of maxillary fourth premolar teeth in domestic dogs under applied forces, Frontiers in Veterinary Science 2018; 5: 339 (online 30.01.2019) — https://doi.org/10.3389/fvets.2018.00339
  • WSAVA, Feeding treats to your dog (poradnik dla opiekunów), 2025 — https://wsava.org/wp-content/uploads/2025/11/WSAVA_GuidetoTreats_Dogs_251107.pdf
  • Freeman L., Becvarova I., Cave N. et al., WSAVA Nutritional Assessment Guidelines, Journal of Small Animal Practice 2011; 52(7): 385-396.
  • Crossley D.A., Tooth enamel thickness in the mature dentition of domestic dogs and cats — preliminary study, Journal of Veterinary Dentistry 1995; 12(3): 111-113.

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski