Zwierzowisko

Przywołanie psa — jak nauczyć niezawodnego wracania na zawołanie

8 minut czytania. Aktualizacja: .

Niezawodne przywołanie to najważniejsza umiejętność decydująca o bezpieczeństwie psa oraz o tym, czy kiedykolwiek będzie mógł cieszyć się swobodnym ruchem bez krótkiej smyczy. Wielu opiekunów dziwi się, że pies idealnie przychodzi na hasło „do mnie” w kuchni po kawałek parówki, a całkowicie głuchnie w parku na widok innego czworonoga lub świeżego tropu sarny. Aby odwrócenie się od fascynującego świata i powrót do człowieka stały się dla psa niemal automatycznym nawykiem, przywołanie nie może opierać się na posłuszeństwie z przymusu — musi stać się najbardziej opłacalną grą w życiu psa.

Pies biegnący z radością przez łąkę na zawołanie opiekuna z przypiętą długą linką treningową do szelek
Pies biegnący z radością przez łąkę na zawołanie opiekuna z przypiętą długą linką treningową do szelek

Najważniejsze

  • Podczas nauki w terenie zawsze zabezpieczaj psa linką treningową o długości 10–15 metrów przypiętą wyłącznie do szelek (nigdy do obroży ze względu na ryzyko urazu tchawicy i kręgów szyjnych).
  • Najczęstszym błędem niszczącym przywołanie jest wołanie psa tylko po to, by zapiąć go na smycz i wrócić do domu, wsadzić do wanny lub zabrać mu znaleziony przedmiot.
  • Hasło przywołania wypowiadaj tylko raz, radosnym tonem i zaczynaj cofać się tyłem — uciekający przewodnik uruchamia u psa naturalny instynkt pogoni.
  • Wprowadź osobny sygnał przywołania awaryjnego (np. gwizdek o stałej częstotliwości), po którym pies zawsze otrzymuje nagrodę o najwyższej możliwej wartości.

Dlaczego pies „głuchnie” na spacerze — rachunek zysków i strat

Psy są wybitnymi ekonomistami behawioralnymi: w każdej sekundzie ich mózg porównuje wartość wzmocnienia płynącego ze środowiska z wartością nagrody oferowanej przez człowieka. Na otwartej łące środowisko oferuje nagrody o potężnym ładunku dopaminowym: świeże tropy dzikich zwierząt, zapachy innych psów, możliwość pogoni za ptakiem czy zabawy z pobratymcem. Jeśli w takiej chwili zawołasz psa groźnym, zniecierpliwionym tonem, a po powrocie podasz mu suchy herbatnik (lub co gorsza — zapniesz go na krótką smycz i zakończysz spacer), bilans zysków i strat jest dla psa oczywisty.

W ten sposób nieświadomi opiekunowie sami „zatruwają” hasło przywołania. Jeżeli osiem na dziesięć zawołań na spacerze kończy się utratą wolności, odciągnięciem od ciekawego krzaka albo powrotem do samochodu, samo słowo „do mnie” staje się dla psa zapowiedzią kary (odebrania przyjemności). Zwierzę zaczyna podchodzić coraz wolniej, zatrzymuje się dwa metry od wyciągniętej ręki opiekuna i robi unik w bok.

Złota reguła skutecznego przywołania mówi, że zdecydowana większość zawołań podczas spaceru musi kończyć się podaniem świetnej nagrody, krótkim przytrzymaniem za szelki i... natychmiastowym zwolnieniem psa z powrotem do swobodnej eksploracji hasłem „biegaj!”. Pies musi mieć pewność, że przyjście do przewodnika nie oznacza końca wolności, lecz stanowi jedynie krótki, bardzo opłacalny przystanek.

Bezpieczeństwo na długiej lince: tylko szelki, nigdy obroża

Linka treningowa o długości 10 lub 15 metrów (najlepiej taśmowa z powłoką PVC typu biothane, która nie nasiąka wodą i nie plącze się w krzakach) to podstawowe narzędzie nauki przywołania. Nigdy jednak nie przypinaj długiej linki do obroży! Pies, który rozpędzi się na dziesięciu metrach i nagle napręży linkę, przyjmuje całe gwałtowne szarpnięcie na szyję, co grozi urazem tchawicy, krtani oraz odcinka szyjnego kręgosłupa.

Gry przywołaniowe i ruch przewodnika w tył

Jeśli stoisz w miejscu wyprostowany, patrzysz prosto na psa i powtarzasz jego imię pięć razy coraz niższym głosem, dla psa wyglądasz na zagniewanego, a przy tym nigdzie nie uciekasz — pies wie, że może dokończyć wąchanie kępki trawy i podejść za dwie minuty. Zupełnie inną reakcję wywołasz, gdy po jednokrotnym, entuzjastycznym zawołaniu natychmiast odwrócisz się bokiem i zaczniesz szybko biec w przeciwną stronę. Ruch oddalający się od psa błyskawicznie włącza u niego instynkt podążania i pogoni.

Fundamenty przywołania buduje się poprzez krótkie, dynamiczne gry treningowe wykonywane najpierw w domu i ogrodzie, a następnie w coraz trudniejszym terenie. Pierwszą z nich jest „ping-pong” prowadzony przez dwie osoby stojące w odległości 10–15 metrów od siebie: pierwsza osoba woła psa, nagradza go w ruchu i chowa ręce, po czym natychmiast woła go druga osoba. Drugą grą jest rzucanie smakołyku za siebie po przyjściu psa — pies podbiega do Ciebie, a Ty zamiast podać mu kąsek z góry do pyska, rzucasz go dynamicznie po ziemi między swoimi nogami za plecy, dzięki czemu sam moment dobiegnięcia do człowieka staje się kontynuacją emocjonującej pogoni.

Doskonale działa również zabawa w chowanego na bezpiecznym terenie (z psem na długiej lince). Gdy pies zagapi się na wąchaniu trawy i nie patrzy w Twoją stronę, schowaj się za szerokim pniem drzewa lub kucnij w wysokiej trawie i zawołaj go raz. Takie ćwiczenie uczy czworonoga, że to on musi stale kontrolować wzrokiem, gdzie znajduje się jego człowiek, a nie odwrotnie.

Etap nauki przywołaniaŚrodowisko i rozproszeniaSposób nagradzania i zabezpieczenie
1. Ładowanie hasła (warunkowanie)Mieszkanie, przedpokój, cichy ogród — brak rozproszeńHasło → natychmiastowe podanie 3–4 kawałków mięsa z ręki jedno po drugim
2. Praca na dystansie w ruchuPusta łąka, spokojny park rano — linka 10 m przypięta do szelekZawołanie w momencie, gdy pies kończy wąchać → ucieczka opiekuna → zabawa szarpakiem
3. Odwołanie od średnich bodźcówZwykły spacer, zapachy w trawie, ludzie w oddali — linka 10–15 mNagroda o wysokiej wartości + natychmiastowe zwolnienie psa z powrotem do węszenia
4. Przywołanie awaryjne (gwizdek)Trudne sytuacje terenowe — ćwiczone rzadko (orientacyjnie raz na kilka dni), żeby sygnał nie spowszedniałTzw. jackpot: cała puszka mokrej karmy, parówka lub długa pogoń za ukochaną zabawką

Zasada Premacka i odczulanie chwytu za obrożę lub szelki

W psychologii uczenia się zasada Premacka (opracowana przez prof. Davida Premacka) mówi, że zachowanie o wysokim prawdopodobieństwie wystąpienia (np. powrót do wąchania fascynującego krzaka lub zabawy z psem) może służyć jako nagroda za zachowanie o niższym prawdopodobieństwie (przyjście na zawołanie). W praktyce oznacza to, że największą nagrodą dla psa na spacerze wcale nie musi być parówka, lecz pozwolenie na powrót do tego, od czego go właśnie odwołaliśmy — o ile jest to bezpieczne.

Drugi krytyczny element techniczny to moment dotknięcia psa po powrocie. Wielu opiekunów popełnia błąd polegający na tym, że w chwili gdy pies dobiega, natychmiast pochylają się nad nim i łapią go z góry za kark lub obrożę. Psy bardzo szybko zaczynają robić uniki na ostatnim metrze, traktując ludzką rękę jak sidła. Od pierwszego dnia wprowadź stały rytuał: lewa dłoń wsuwa się spokojnie pod pysk i klatkę piersiową, chwytając za pasek szelek, a dopiero ułamek sekundy później prawa dłoń podaje smakołyk. Jeśli najpierw podasz jedzenie, a potem spróbujesz złapać psa za szelki, nauczysz go porywania kąska z ręki i odskakiwania w tył.

  • Nigdy nie wołaj psa po to, by go skarcić — nawet jeśli uciekł i wrócił dopiero po dziesięciu minutach, przywitaj go spokojnie; karcenie po powrocie karze sam powrót, a nie wcześniejszą ucieczkę.
  • Nie powtarzaj hasła „do mnie, do mnie, do mnie”, gdy widzisz, że pies jest całkowicie pochłonięty np. zabawą z innym psem i na pewno nie przyjdzie — podejdź i spokojnie zabierz go na lince.
  • Dopasuj rodzaj nagrody do preferencji swojego psa: dla jednego najwyższą wartością będą suszone szprotki lub ser żółty, dla innego — rzut piłki na sznurku w stronę opiekuna.

Gwizdek ultradźwiękowy lub akustyczny jako przywołanie awaryjne

Ludzki głos jest pełen emocji: kiedy pojawia się realne zagrożenie — np. na leśnej drodze w oddali pojawia się samochód lub dzik — w naszym głosie natychmiast słychać panikę i napięcie, co u wielu psów wywołuje dezorientację lub chęć sprawdzenia, na co opiekun tak głośno krzyczy. Z tego powodu warto wytrenować drugie, niezależne przywołanie awaryjne oparte na gwizdku kynologicznym o stałej, powtarzalnej wysokości dźwięku. Dźwięk gwizdka niesie się daleko i zawsze brzmi dokładnie tak samo, niezależnie od poziomu stresu człowieka.

Warunkowanie gwizdka odbywa się w prosty sposób: przez pierwsze dni, orientacyjnie około tygodnia, w domu (gdy pies stoi obok Ciebie) używasz umówionego sygnału (np. trzy krótkie gwizdnięcia: „pip-pip-pip”) i natychmiast otwierasz przed psem małą tackę z mokrą karmą, pasztetem wątróbkowym lub gotowanym kurczakiem. Nigdy nie używaj gwizdka ze zwykłymi suchymi chrupkami i nigdy nie gwiżdż bez nagrody w kieszeni — gwizdek ma uruchamiać wyuczony odruch warunkowy (jak u psów Pawłowa), w którym łapy psa same zawracają w Twoją stronę, zanim zdąży on pomyśleć.

Sprawdź bezpieczne wybiegi dla psów na mapie

Znajdź ogrodzony wybieg w swojej okolicy, na którym bezpiecznie przećwiczysz przywołanie.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Co zrobić, gdy zepsułem już stare słowo „do mnie” i pies na nie nie reaguje?
Najprostszym i najskuteczniejszym rozwiązaniem jest całkowite porzucenie starego, zatrutego słowa i zbudowanie od zera zupełnie nowego hasła (np. „wracaj!”, „tutaj!”, „sztosem!”) według prawidłowych zasad — zaczynając od ładowania nowego słowa z wyjątkowo pysznym jedzeniem w domu.
Czy obroża elektryczna to dobra metoda na naukę przywołania u psa z instynktem łowieckim?
Stosowanie obroży elektrycznych (impulsów elektrostatycznych) jest odradzane przez organizacje behawioralne (AVSAB, ESVCE), a w części krajów Europy przepisy o ochronie zwierząt zakazują ich używania lub mocno je ograniczają (m.in. w Niemczech, Austrii, Holandii, Szwecji i Walii). W Polsce nie ma osobnego zakazu, ale ustawa o ochronie zwierząt zalicza do znęcania się zadawanie zwierzęciu bólu lub cierpień (art. 6 ust. 2), a to, czy konkretne użycie obroży było znęcaniem się, ocenia sąd. Pies rażony impulsem w momencie patrzenia na sarnę, dziecko czy innego psa może skojarzyć ból z samym obiektem, na który patrzył, co grozi nasileniem lęku lub agresji; według ESVCE istniejący problem często się pogłębia albo pojawiają się nowe. Brytyjskie badanie z 2020 roku (China, Mills i Cooper) pokazało przy tym, że trening oparty na nagrodach uczy przywołania co najmniej tak samo skutecznie.
Kiedy mogę bezpiecznie odpiąć linkę treningową na spacerze?
Zamiast od razu odpinać linkę z karabińczyka, w kolejnym etapie puść ją luźno po ziemi w bezpiecznym miejscu (używając linki bez pętli na końcu, by nie zahaczała o korzenie). Gdy pies przychodzi na 10 z 10 zawołań przy różnych rozproszeniach przez kolejne tygodnie, możesz stopniowo skracać wleczoną za psem linkę, aż w końcu zostawisz ją w plecaku na ogrodzonym lub bezpiecznym terenie.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Nelson L., Really Reliable Recall (program treningowy na DVD z broszurą).
  • Premack D., Toward empirical behavior laws: I. Positive reinforcement, Psychological Review, 66, 1959, s. 219–233.
  • European Society of Veterinary Clinical Ethology (ESVCE), Electronic training devices: ESVCE position statement (przyjęte we wrześniu 2017).
  • Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, art. 6 ust. 2 (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1580).
  • Tierschutzgesetz (Austria), § 5 ust. 2 pkt 3; Tierschutzgesetz (Niemcy), § 3 pkt 11; Besluit houders van dieren (Holandia), art. 1.3; Djurskyddsförordning 2019:66 (Szwecja), rozdz. 2 § 16; The Animal Welfare (Electronic Collars) (Wales) Regulations 2010.
  • China L., Mills D.S., Cooper J.J., Efficacy of Dog Training With and Without Remote Electronic Collars vs. a Focus on Positive Reinforcement, Frontiers in Veterinary Science, 2020.

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski