Zwierzowisko

Jak oduczyć szczeniaka gryzienia rąk, kostek i mebli

7 minut czytania. Aktualizacja: .

Podrapane przedramiona, podziurawione nogawki dresów i nagłe wieczorne ataki na łydki potrafią doprowadzić świeżo upieczonych opiekunów szczeniaka na skraj wyczerpania. Wielu ludzi obawia się wtedy, że trafił im się „agresywny, dominujący pies”. Tymczasem chwytanie zębami jest dla młodego psa podstawowym sposobem badania świata, rozładowywania napięcia emocjonalnego oraz radzenia sobie z silnym swędzeniem dziąseł podczas wymiany uzębienia.

Szczeniak żujący bezpieczny gumowy gryzak na dywanie obok spokojnie siedzącego opiekuna
Szczeniak żujący bezpieczny gumowy gryzak na dywanie obok spokojnie siedzącego opiekuna

Najważniejsze

  • Szczeniak nie posiada chwytnych dłoni — bada twardość, fakturę i smak przedmiotów za pomocą pyska uzbrojonego w 28 ostrych jak igły zębów mlecznych.
  • Gwałtowne, wieczorne ataki gryzienia i biegania (tzw. zoomies) często wynikają z przemęczenia i braku snu, a nie z nadmiaru energii; małe szczenięta przesypiają większość doby (często podaje się 18–20 godzin).
  • Mniej więcej między 4. a 7. miesiącem życia mleczaki wypadają, ustępując miejsca 42 zębom stałym — ulgę obolałym dziąsłom przynoszą schłodzone gryzaki i naturalne żwacze.
  • Skuteczna nauka inhibicji gryzienia opiera się na natychmiastowym przekierowaniu na zabawkę oraz spokojnym przerywaniu kontaktu (time-out), gdy zęby dotkną ludzkiej skóry.

Dlaczego szczeniak gryzie wszystko wokół: eksploracja i wymiana zębów

W pierwszych miesiącach życia pysk pełni u psa dokładnie taką samą funkcję poznawczą jak dłonie u raczkującego niemowlęcia. Szczeniak chwyta zębami róg dywanu, nogę krzesła i palce człowieka, aby sprawdzić ich sprężystość, temperaturę i zapach. Problem polega na tym, że 28 szczenięcych zębów mlecznych ma niezwykle cienkie, ostre korony. Natura zaprojektowała je w ten sposób, by słabe jeszcze mięśnie szczęk młodego zwierzęcia mogły skutecznie rozgryzać pokarm, a jednocześnie by bolesne ukłucie szybko informowało matkę i rodzeństwo z miotu o przekroczeniu granicy w zabawie.

Mniej więcej od 4. miesiąca życia (u części szczeniąt nieco wcześniej) rozpoczyna się proces resorpcji korzeni mleczaków i wyrzynania 42 zębów stałych, który trwa zazwyczaj do 6.–7. miesiąca. Dziąsła szczeniaka są w tym okresie rozpulchnione, przekrwione i bolesne. Żucie twardych przedmiotów — niestety często drewnianych listew przypodłogowych lub butów — wywiera nacisk mechaniczny na dziąsła, który przynosi chwilową ulgę w bólu.

Aby uchronić meble i własne dłonie, musisz wyprzedzić tę potrzebę, oferując szczeniakowi legalne i bezpieczne zamienniki o różnej twardości: gumowe zabawki wypełnione zamrożonym pasztetem lub jogurtem naturalnym, korzeń wrzośca, drewno kawowe, a nawet zwiniętą w warkocz, namoczoną w bulionie i schłodzoną w zamrażalniku czystą bawełnianą ściereczkę (podawaną tylko pod nadzorem, bo połknięte kawałki materiału mogą zatkać jelita).

Wieczorny „atak rekina” — objaw przemęczenia, a nie nadmiaru energii

Klasyczny scenariusz w wielu domach wygląda tak: około godziny dwudziestej szczeniak dostaje nagłego szału, biega po pokoju z podkulonym zadem, skacze na kanapę, warczy i z impetem wgryza się w kostki, rękawy oraz włosy domowników, nie reagując na żadne komendy ani zabawki. Opiekunowie wyciągają z tego wniosek, że pies jest niewybiegany, i zabierają go na jeszcze dłuższy spacer lub rzucają mu piłkę przez pół godziny — co tylko pogarsza sytuację.

Rozwijający się układ nerwowy szczeniaka potrzebuje bardzo dużo snu — małe szczenięta przesypiają większość doby. W mieszkaniu pełnym bodźców — gdy domownicy chodzą po pokojach, gra telewizor, a dzieci chcą się bawić — młody pies rzadko potrafi sam wyłączyć uwagę i zasnąć. Po kilku godzinach czuwania zdolność do samokontroli gwałtownie spada, a pobudzenie rośnie, podobnie jak u trzylatka płaczącego ze zmęczenia wieczorem.

Lekarstwem na wieczorny „atak rekina” nie jest dodatkowa zabawa ani karcenie, lecz natychmiastowe wyciszenie i pomoc w zaśnięciu. Odprowadź szczeniaka do spokojnego miejsca (kojca, klatki kennelowej z otwartymi lub zamkniętymi po wcześniejszym przyzwyczajeniu drzwiczkami albo wydzielonego kącika w sypialni), przygaś światło i podaj mu coś do spokojnego lizania lub żucia. Często „niezmordowany” szczeniak zasypia wtedy kamiennym snem już po kilku minutach.

Sytuacja i objawy u szczeniakaPrawdziwa przyczynaRozwiązanie dla opiekuna
Podgryzanie dłoni podczas spokojnego głaskania na kanapieChęć zabawy społecznej lub zbyt długie, pobudzające głaskanieGłaszcz tylko wtedy, gdy szczeniak żuje w pysku gryzak; skróć czas dotyku
Gwałtowne chwytanie za nogawki i kostki w ruchuOdruch pogoni wyzwalany przez szybko poruszające się stopy i luźne spodnieZatrzymaj się nieruchomo („bądź drzewem”), a następnie rzuć zabawkę na sznurku od siebie
Szaleńcze gryzienie, szczekanie i przekrwione białka oczu wieczoremSkrajne przebodźcowanie i niedobór snu w ciągu dniaWprowadź stały rytm dnia: krótkie okresy aktywności przeplatane długimi, niezakłóconymi drzemkami
Ogryzanie nóg od stołu, listew i twardych krawędziSwędzenie i ból dziąseł podczas wyrzynania zębów stałych (ok. 4.–7. miesiąc)Podaj schłodzony gryzak gumowy, korzeń wrzośca lub naturalny suszony gryzak

Technika przekierowania i przerywania zabawy (time-out)

Celem wychowania szczeniaka jest wykształcenie tzw. inhibicji gryzienia, czyli pełnej świadomości siły nacisku własnych szczęk oraz zasady, że ludzka skóra i ubrania są całkowicie wyłączone z zabawy zębami. Zamiast mówić psu jedynie, czego ma nie robić („nie wolno!”, „fe!”), musisz zawsze pokazać mu zachowanie zastępcze, które zaspokoi tę samą potrzebę.

Noś w kieszeni lub trzymaj pod ręką na kanapie długi szarpak polarowy lub linowy (im dłuższy, tym większy odstęp między zębami a dłonią). Zanim szczeniak zdąży chwycić Twoją rękę, wpraw szarpak w ruch po podłodze, by przypominał uciekającą zdobycz — nieruchoma zabawka wepchnięta szczeniakowi do pyska jest dla niego kompletnie nieatrakcyjna w porównaniu z uciekającą, machającą ludzką dłonią.

Jeśli mimo to w trakcie zabawy zęby szczeniaka dotkną Twojej skóry lub ubrania, natychmiast zastosuj procedurę wycofania uwagi (ang. negative punishment / time-out): spokojnie powiedz jedno słowo oznaczające koniec (np. „koniec” lub „au”), wstań, schowaj ręce i wyjdź na krótko (orientacyjnie kilkadziesiąt sekund) za drzwi lub za bramkę rozporową. Dla towarzyskiego szczeniaka utrata kontaktu z opiekunem jest najbardziej czytelną informacją: „gdy używasz zębów na człowieku, fajna zabawa natychmiast znika”.

Dlaczego piszczenie „auuu!” i łapanie za pysk pogarszają sprawę

Popularna niegdyś rada, by przy ugryzieniu zapiszczeć cienkim głosem jak szczenię, u wielu szczeniąt działa dokładnie odwrotnie — wysoki pisk przypomina głos zdobyczy i jeszcze mocniej nakręca psa do zabawy zębami. Z kolei ściskanie szczeniaka za kufę, wkładanie mu palców pod język lub przyciskanie do podłogi uczy psa strachu przed ludzkimi dłońmi i może prowadzić do prawdziwej agresji obronnej.

Bezpieczne środowisko domowe — jak nie dopuścić do utrwalenia nawyku

Każde zachowanie, które przynosi psu natychmiastową przyjemność — a rozszarpywanie skórzanego buta czy ciągnięcie za frędzle dywanu jest dla szczeniaka samonagradzające — utrwala się z każdym kolejnym powtórzeniem. Dlatego przez pierwsze trzy miesiące w nowym domu podstawą jest mądre zarządzanie przestrzenią (ang. environmental management).

Schowaj buty do zamykanych szafek, zwiń cenne dywany z długim włosiem, zabezpiecz kable zasilające peszlami ochronnymi, a podczas gotowania czy pracy przy komputerze korzystaj z domowego kojca lub bramki w drzwiach. Szczeniak, który przez okres ząbkowania nie będzie miał fizycznej okazji do niszczenia mebli, a pod łapami zawsze znajdzie swoje własne gryzaki, wejdzie w dorosłość z nawykiem żucia wyłącznie przeznaczonych do tego przedmiotów.

  • Nigdy nie baw się ze szczeniakiem w „zapasy” gołymi dłońmi ani nie drażnij go, przesuwając palcami po jego pysku — to prosta droga do nauczenia go atakowania rąk.
  • Zadbaj o to, by wszyscy domownicy (w tym dzieci) stosowali dokładnie tę samą zasadę natychmiastowego przerywania zabawy po kontakcie zębów ze skórą.
  • Wymieniaj zabawki rotacyjnie co kilka dni (chowany zestaw wraca po pewnym czasie jako „nowość”), zamiast zostawiać dwadzieścia zabawek rozrzuconych stale na podłodze.

Zapisz daty kontroli zębów i szczepień w profilu zwierzaka

Prowadź darmową książeczkę zdrowia i rozwój swojego szczeniaka w panelu Mój zwierzak.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

W jakim wieku szczeniak całkowicie przestaje podgryzać ręce i przedmioty?
Przy konsekwentnym przekierowywaniu na gryzaki i dbaniu o odpowiednią dawkę snu podgryzanie dłoni zwykle wyraźnie słabnie w ciągu kilku tygodni nauki. Najsilniejsza potrzeba żucia związana z wymianą zębów słabnie zazwyczaj po 6.–7. miesiącu życia, kiedy wszystkie 42 zęby stałe są już wyrżnięte, choć wiele młodych psów nadal chętnie gryzie przedmioty w okresie dorastania, a potrzeba żucia zostaje na całe życie.
Czy gorzkie spraye przeciw gryzieniu mebli są bezpieczne i skuteczne?
Gorzkie preparaty (oparte np. na wyciągu z gorzkiej pomarańczy lub jabłka) są bezpieczne i mogą wspomóc ochronę nóg od krzeseł czy listew przypodłogowych. Działają jednak tylko wtedy, gdy jednocześnie zapewnisz szczeniakowi atrakcyjne, legalne gryzaki — sam spray bez zaspokojenia potrzeby żucia sprawi jedynie, że pies poszuka sobie innego mebla.
Czy szczeniakowi można podawać kości z rosołu lub poroże jelenia na ząbkowanie?
Nie. Gotowane kości drobiowe i wieprzowe pękają na ostre jak szkło drzazgi, które mogą przebić ścianę żołądka lub jelit. Z kolei twarde poroże oraz kości szpikowe są częstą przyczyną złamań delikatnych zębów mlecznych oraz nowo wyrżniętych zębów stałych. Wybieraj gryzaki, w które jesteś w stanie lekko wbić paznokieć lub które miękną pod wpływem śliny.

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Dunbar I., Before and After Getting Your Puppy: The Positive Approach to Raising a Happy, Healthy, and Well-Behaved Dog, New World Library, 2004.
  • Yin S., Perfect Puppy in 7 Days: How to Start Your Puppy Off Right, CattleDog Publishing, 2011.
  • Niemiec B. i in., World Small Animal Veterinary Association Global Dental Guidelines, Journal of Small Animal Practice, 2020.

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski