Zwierzowisko

Pies i dziecko pod jednym dachem: przygotowanie na noworodka i żelazne zasady bezpieczeństwa

9 minut czytania. Aktualizacja: .

Wychowywanie się dziecka w obecności psa lub kota wspiera rozwój empatii, uczy szacunku do żywych istot i może korzystnie wpływać na układ odpornościowy najmłodszych (w dużym szwedzkim badaniu kontakt z psem w pierwszym roku życia wiązał się z mniejszym ryzykiem astmy). Jednocześnie badania szpitalne pokazują, że małe dzieci najczęściej gryzie pies, którego znają — zwykle w domu, często podczas przyjaznego kontaktu zainicjowanego przez dziecko. Bezpieczna relacja pod jednym dachem nie opiera się na ślepym zaufaniu do „łagodnej rasy”, lecz na mądrej organizacji przestrzeni i stałym nadzorze osoby dorosłej.

Spokojny pies odpoczywający na swoim legowisku za bramką rozporową, podczas gdy rodzic bawi się z małym dzieckiem w salonie
Spokojny pies odpoczywający na swoim legowisku za bramką rozporową, podczas gdy rodzic bawi się z małym dzieckiem w salonie

Najważniejsze

  • Nigdy, nawet na kilkadziesiąt sekund, nie zostawiaj niemowlęcia ani małego dziecka sam na sam z psem w jednym pomieszczeniu — WHO radzi nigdy nie zostawiać dziecka bez opieki przy żadnym psie.
  • Przygotowania do pojawienia się noworodka (zmiana pór spacerów, bramki rozporowe w drzwiach, oswajanie widoku wózka) wprowadzaj stopniowo z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem — ASPCA radzi zacząć oswajanie około 4 miesięcy przed porodem, a zmiany w rutynie 1–2 miesiące przed nim — aby pies nie skojarzył strat z przyjazdem dziecka.
  • Każdy pies i kot musi mieć w mieszkaniu nienaruszalną strefę azylu, do której raczkujące ani kilkuletnie dziecko nie ma prawa podchodzić.
  • Bezwzględnie zabroń dziecku obejmowania psa za szyję, siadania na jego grzbiecie, ciągnięcia za uszy i ogon oraz przeszkadzania zwierzęciu podczas snu i jedzenia.

Ciąża i przygotowanie psa lub kota na pojawienie się noworodka w domu

Zwierzęta domowe czerpią poczucie bezpieczeństwa z powtarzalnej rutyny. Największym błędem przyszłych rodziców jest utrzymywanie dotychczasowych zwyczajów aż do dnia wyjazdu do szpitala, a następnie nagłe wywrócenie życia psa lub kota do góry nogami w godzinie powrotu z noworodkiem: wyproszenie zwierzęcia z sypialni, skrócenie spacerów o połowę i ciągłe odganianie od łóżeczka. W takiej sytuacji zwierzę błyskawicznie łączy obecność płaczącego niemowlęcia z utratą uwagi opiekunów i wykluczeniem z grupy społecznej.

Planowane zmiany organizacyjne wprowadzaj spokojnie z wyprzedzeniem — ASPCA radzi zacząć je 1–2 miesiące przed terminem porodu, a oswajanie z nowymi dźwiękami i zapachami już około czterech miesięcy przed porodem. Jeśli po narodzinach dziecka pies nie będzie mógł spać na łóżku w sypialni lub to drugi partner przejmie poranne wyjścia na spacer, przyzwyczaj czworonoga do nowego porządku na kilka tygodni przed porodem, a nie dopiero po powrocie ze szpitala. Zamontuj zawczasu ażurową bramkę rozporową w drzwiach pokoju dziecięcego — dzięki niej pies widzi i czuje rodziców, nie czuje się zamknięty za pełnymi drzwiami, a rodzice mogą bezpiecznie odłożyć niemowlę.

Na kilka tygodni przed porodem rozstaw w mieszkaniu łóżeczko, przewijak i kołyskę, używaj kosmetyków niemowlęcych (oliwki, zasypki), aby ich zapach stał się dla psa i kota całkowicie neutralny, oraz zabierz pusty wózek na kilka spacerów, ucząc psa chodzenia na luźnej smyczy obok toczących się kół. Warto także odtwarzać z głośnika nagrania płaczu i gaworzenia niemowlęcia — zaczynając od bardzo cichego poziomu głośności podczas podawania psu gryzaka lub maty do wylizywania.

Etap rozwoju dzieckaGłówne wyzwanie dla psa / kotaRozwiązanie organizacyjne w domu
Noworodek i niemowlę leżące (0–5 mies.)Wysokie dźwięki płaczu, nowe zapachy, mniejsza ilość czasu opiekunów.Wspólne spokojne spacery z wózkiem, gryzaki do żucia podczas karmienia dziecka, bramka w progu sypialni.
Niemowlę pełzające i raczkujące (6–12 mies.)Dziecko zaczyna przemieszczać się po podłodze prosto w stronę posłania, misek i ogona zwierzęcia.Wydzielenie bezpiecznej strefy kojcem lub bramką rozporową, karmienie zwierzęcia poza zasięgiem dziecka.
Małe dziecko chodzące (1–4 lata)Nieskoordynowany chód, nagłe piski, rzucanie zabawkami, próby przytulania psa za szyję.Stały aktywny nadzór dorosłego, nauka rzucania psu smakołyków z dystansu zamiast podchodzenia do legowiska.
Dziecko starsze (5+ lat)Wspólne bieganie, zabawy z kolegami odwiedzającymi dom.Nauka mowy ciała psa, odizolowanie psa w cichym pokoju z gryzakiem podczas wizyt rówieśników dziecka.

Żelazne zasady bezpieczeństwa: dlaczego psy nie lubią obejmowania za szyję

Ludzie okazują czułość poprzez bliskie przytulanie, obejmowanie ramionami za szyję oraz patrzenie sobie prosto w oczy z małej odległości. Dla wielu psów te same gesty są niekomfortowe: obejmowanie unieruchamia, a bliskie wpatrywanie się w oczy może być odbierane jako zagrożenie. Wiele psów cierpliwie znosi dziecięce uściski, wysyłając przy tym liczne subtelne sygnały stresu, które dorośli błędnie biorą za radość lub zawstydzenie (a w internecie często podpisują jako „słodki filmik z psem i bobasem”).

Kategorycznie nie wolno pozwalać dziecku na obejmowanie psa za szyję, opieranie się całym ciężarem na jego klatce piersiowej, próby siadania na psie „jak na koniku”, ciągnięcie za uszy, sierść czy ogon, ani dmuchanie w pysk. Równie niebezpieczne jest pozwalanie maluchowi na wkładanie rąk do miski jedzącego psa, zabieranie mu gryzaka z pyska czy budzenie śpiącego zwierzęcia nagłym dotykiem (pies nagle wybudzony z głębokiego snu może kłapnąć zębami odruchowo, zanim zorientuje się, kto nad nim stoi).

Najważniejsza zasada brzmi: aktywny nadzór osoby dorosłej. Aktywny nadzór oznacza, że rodzic znajduje się bezpośrednio między małym dzieckiem a psem i skupia uwagę na ich interakcji, a nie gotuje obiad w kuchni ani nie przegląda telefonu na drugim końcu kanapy. Jeśli musisz wyjść do łazienki lub odebrać paczkę od kuriera, zabierz ze sobą dziecko albo psa — fizyczne rozdzielenie na minutę gwarantuje pełne bezpieczeństwo.

Nigdy nie karć psa za warczenie!

Warczenie to bezcenny sygnał ostrzegawczy, którym pies mówi: „jest mi bardzo niekomfortowo, odsuńcie się”. Jeśli skarcisz psa za warczenie na dziecko, nie sprawisz, że polubi tę sytuację — oduczysz go jedynie ostrzegania i następnym razem pies przejdzie od razu do ugryzienia bez uprzedzenia.

Jak rozpoznać, że pies lub kot ma dość kontaktu z dzieckiem

Zanim pies zdecyduje się na warknięcie lub kłapnięcie zębami w powietrze, wysyła całą serię cichych sygnałów uspokajających i dystansujących (tzw. drabina agresji opisana przez Kendal Shepherd). Najniższe szczeble to sygnały łatwe do przeoczenia: ziewanie ze stresu, mruganie, oblizywanie nosa bez obecności jedzenia i odwracanie głowy w bok.

Wyżej są odwracanie się całym ciałem, próba odejścia na posłanie, położenie uszu po sobie i podkulenie ogona, a tuż przed warknięciem — zesztywnienie ciała i wpatrywanie się; często towarzyszą temu zamknięcie pyska (jeśli wcześniej pies swobodnie dyszał) i widoczne białka oczu w kształcie półksiężyca (tzw. wielorybie oko — whale eye). Jeśli dziecko podąża za wycofującym się psem i zapędza go w róg pokoju lub pod stół, zwierzę traci możliwość ucieczki i zostaje zmuszone do obrony.

U kotów sygnały ostrzegawcze obejmują przerywanie mruczenia, napięcie mięśni grzbietu (falowanie skóry), rozszerzenie źrenic, położenie uszu na boki (tzw. uszy jak skrzydła samolotu) oraz nerwowe uderzanie końcówką lub całym ogonem o podłogę. Dla kota najlepszą ochroną przed raczkującym maluchem są wysokie półki ścienne i stabilny drapak, na które zwierzę może wskoczyć w każdej sekundzie.

Zasada trzech sekund i bezpieczne zabawy dla starszych dzieci

Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym potrafią być wspaniałymi partnerami dla psa i kota, jeśli otrzymają od rodziców proste, zrozumiałe reguły. Zamiast mówić dziecku ogólnikowe „bądź ostrożny”, naucz je zasady „zawołaj i zaczekaj”: nigdy nie podchodzimy do leżącego psa ani kota; kucamy w odległości dwóch metrów, wołamy zwierzaka po imieniu i sprawdzamy, czy sam ma ochotę do nas podejść. Jeśli zostaje na swoim miejscu — szanujemy jego decyzję i odchodzimy.

Gdy pies lub kot sam podejdzie po pieszczoty, doskonale sprawdza się reguła trzech sekund: dziecko głaszcze zwierzaka spokojnie otwartą dłonią po boku klatki piersiowej lub pod brodą (nigdy z góry po czubku głowy!), licząc powoli „jeden, dwa, trzy”, a następnie cofa rękę i patrzy, co zrobi zwierzę. Jeśli pies szturcha dłoń nosem lub przysuwa się bliżej, można głaskać przez kolejne trzy sekundy; jeśli odwraca głowę lub odchodzi, kontakt jest zakończony.

Angażuj starsze dziecko w zabawy bezkontaktowe, które budują więź bez ryzyka przypadkowego zadrapania: chowanie smakołyków w macie węchowej lub w kartonowych rolkach po ręcznikach papierowych, wydawanie prostych komend z nagrodą rzucaną na podłogę oraz zabawę z kotem za pomocą długiej wędki na kijku.

  • Legowisko psa i budka kota to świętość — obowiązuje całkowity zakaz wchodzenia dziecka na posłanie zwierzęcia.
  • Gdy psa odwiedzają rówieśnicy dziecka (urodziny, głośne zabawy biegowe), zapewnij zwierzakowi odpoczynek w osobnym, zamkniętym pokoju z gryzakiem.
  • Ucz dziecko, że psa głaszczemy pod brodą lub po boku łopatki, jedną ręką i bez pochylania twarzy nad głową zwierzęcia.
  • Szukając psa lub kota do adopcji dla rodziny z dziećmi, korzystaj z filtra „Dogaduje się z: dziećmi” i wybieraj zwierzęta sprawdzone w domach tymczasowych.

Filtruj zwierzaki do adopcji akceptujące dzieci

W katalogu adopcji zaznacz w filtrze „Dogaduje się z” opcję „dziećmi”, aby zobaczyć psy i koty, które organizacje opisały jako dobrze dogadujące się z dziećmi.

Przejdź do narzędzia

Częste pytania

Czy prawdą jest, że po przyjeździe ze szpitala trzeba dać psu do powąchania pieluszkę noworodka?
Przywiezienie samej pieluszki tetrowej z zapachem dziecka dzień przed wypisem ze szpitala może być elementem oswajania zapachowego, ale znacznie ważniejsze jest samo pierwsze wejście do domu. Najlepiej, aby mama weszła do mieszkania pierwsza z pustymi rękami (dziecko w tym czasie trzyma na korytarzu tata) i spokojnie przywitała się ze stęsknionym psem po kilku dniach rozłąki. Dopiero gdy pierwsze emocje opadną, wchodzimy z niemowlęciem i pozwalamy psu na spokojną obserwację z dystansu.
Jaka rasa psa jest w 100% bezpieczna dla małych dzieci?
Nie istnieje rasa psa, która zwalniałaby rodziców z nadzoru i nauki zasad bezpieczeństwa. Choć rasy takie jak golden retriever, labrador czy cavalier king charles spaniel słyną z łagodności i wysokiej tolerancji, każdy pies ma zęby, odczuwa ból oraz zmęczenie i może zareagować obronnie, jeśli dziecko będzie sprawiać mu ból lub odbierać możliwość ucieczki.
Jak zabezpieczyć kocią kuwetę i miski przed raczkującym dzieckiem?
Miski kota najłatwiej przenieść na szeroki parapet, komodę lub specjalną półkę, gdzie raczkujące niemowlę nie sięgnie. W drzwiach do łazienki lub pomieszczenia z kuwetą można zamontować bramkę rozporową ze specjalnym małym przejściem dla kota albo zastosować bezpieczną blokadę utrzymującą drzwi uchylone tylko na tyle, by kot przeszedł swobodnie, a raczkujące dziecko nie zmieściło się w szczelinie (blokada powinna też chronić palce przed przytrzaśnięciem).

Źródła, wytyczne naukowe i akty prawne wykorzystane przy opracowaniu artykułu:

  • Family Paws Parent Education — programy edukacyjne dla rodzin z psami: Dogs & Storks (przygotowanie na narodziny dziecka) i Dogs & Toddlers
  • Shepherd K. — drabina agresji psa (canine ladder of aggression), w: Horwitz D. F., Mills D. S. (red.), BSAVA Manual of Canine and Feline Behavioural Medicine, wyd. 2, BSAVA, Gloucester 2009 (pierwsza wersja: wyd. 1, red. Horwitz D., Mills D., Heath S., 2002)
  • Reisner I. R. i wsp., Behavioural characteristics associated with dog bites to children presenting to an urban trauma centre, Injury Prevention 2011; 17(5): 348–353
  • ASPCA — Dogs and Babies (przygotowanie psa na narodziny dziecka: harmonogram, nagrania odgłosów niemowlęcia, bramki, pierwsze powitanie)
  • WHO — Animal bites (fact sheet): zapobieganie pogryzieniom, nadzór nad dziećmi przy psach
  • Fall T. i wsp., Early Exposure to Dogs and Farm Animals and the Risk of Childhood Asthma, JAMA Pediatrics 2015

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny — nie zastępuje bezpośredniego badania klinicznego u lekarza weterynarii. W nagłych przypadkach zagrożenia życia zwierzęcia skontaktuj się z całodobową lecznicą weterynaryjną (24h).

Powiązane poradniki

Wszystkie w tym dziale

Dodaj zgłoszenie lub wpis

Zaginął mój zwierzakZnalazłem zwierzęDodaj ogłoszenieDodaj hotel lub usługęDodaj swojego zwierzakaOtwórz pełną mapę Polski